İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLAR ve ZİHİN KURAMI

2018

26

Eylül

İŞİTME ENGELLİ ÇOCUKLAR ve ZİHİN KURAMI Uzmanlık Alanlarımız / Özel Eğitim

 
Uzmanlara göre işitme engelli ya da duymada zorluk yaşayan çocuklar genellikle pragmatik becerilerde, özellikle zihin kuramında, zorluk yaşarlar.
 
Carol Westby, PhD, CCC-SLP
 
Koklear implantlar, kemiğe implante edilen işitme cihazları, dijital duyma yardımları, kişisel takılan PM amplifikasyon sistemleri, sınıf amplifikasyon sistemleri. Tüm bu sistemler işitme engelli ya da işitmede zorluk yaşayan öğrencilere yardım eder.
 
Geliştirilmiş ses erişimleri normal sınırlar içerisinde dil konuşma becerilerinin kazanılacağının garantisini vermese de, pek çok öğrenci, özellikle koklear implantı olanlar, üst düzey anlaşılır konuşma geliştirirler. Yapısal dili ve kelime dağarcığı ortalamaya uygun olarak ilkokula başlarlar.
 
Fakat, işitme engeli ya da işitme zorluğu görülen çocuklarda ve yetişkinlerde pragmatik beceriler diğer dil sistemlerinden geri kalabilir.(bknz: kaynakça) İşitme engelli okul çağındaki çocuklar ve yetişkinler işitme engeli olmayan yaşıtlarından farklı bir yelpazede pragmatik davranışlar gösterirler. Bu farklılıklar sosyal etkileşim ve akran ilişkilerinde önemli rol oynar.
 
İşitme kaybının akademik ve sosyal performansta potansiyel uzun dönem etkilerinde odyoloji uzmanının farkındalığı, öğrencilere, öğretmenlere ve velilere rehberlik etme açılarından büyük önem taşır.
 
“İşitme engelli yetişkinlerde pragmatik beceriler diğer dil sistemlerinden geri kalabilir.”
 
Zihin Kuramı;
 
Zihin teorisindeki aksaklıklar – kendisinin ve başkalarının zihin durumlarından anlam çıkarabilme ve başkalarının inanışları, istekleri, girişimleri, duyguları ve bakış açıları olduğunu anlayabilme - pragmatik ve sosyo-bilişsel zorlukların temelini oluşturur.
 
İşitme engelli çocuklar da bazen otizm spektrumunda görülen zihin kuramı aksaklıklarına benzer zorluklar yaşayabilirler. Fakat bu güçlüklerin sebepleri başkadır. (bknz: kaynakça) Zihin kuramı çok boyutlu bir yapıdır ve her bir boyutu farklı nörofizyolojik ve nöroanatomik dayanaklar içerir.
 
Zihin kuramı bilişsel ve duygusal boyutlar olarak farklılaşır. (bknz: kaynakça) Bilişsel zihin kuramı, kendinin ve başkalarının zihinsel durumunu anlama ve diğerlerinin senin görüşünden farklı bir görüşe sahip olabileceğini kavrama becerisidir. Duygusal zihin kuramı ise başkasının ve kendinin duygularını anlama becerisidir. Bu beceri duyguları yansıtmayı, düzenlemeyi ve başkalarıyla empati kurmayı sağlar.
 
Bilişsel ve duygusal zihin kuramı ileriki seviyede kişiler arası zihin kuramı ve içsel zihin kuramı olarak da farklılık kazanabilir. Kişiler arası zihin kuramında, biz başkalarının zihin durumunu ve duygularını anlamlandırırız. Öte yandan içsel zihin kuramı bize kendi zihin durumumuzu ve duygularımızı yansıtma olanağı sağlar.
 
Her bir zihin kuramı boyutunda bireyler kendi zayıflıkları ve güçlükleri doğrultusunda farklılaşabilir.
 
Zihin Kuramı ve Duyma Kaybı
 
Araştırmalara göre, işitme kaybı olan ya da duymada zorluk yaşayan çocuklar zihin kuramının her bir boyutunda risk grubundalar.
 
Bilişsel Kişiler Arası Zihin Kuramı Güçlüğü
 
Araştırmacılar işitme kaybı olan çocuklarda yanlış inanç testlerine bakarak bilişsel kişiler arası zihin kuramını değerlendirirler. Örneğin, çikolatayı rafa koyan bir çocuğun hikayesi anlatılır ya da resmi gösterilir. Çocuk çikolatayı bırakır ve odadan çıkar. Sonrasında annesi gelir ve çikolatayı buzdolabına koyar. Çocuğun bu testi geçebilmesi için resimdeki çocuk geri geldiğinde çikolata için rafa bakacağını anlamış olması gerekir.
 
İşitme engeli olan çocuklarla yapılan pek çok araştırmanın sonuçlarına göre bu çocuklar özellikle duyma yetisi olan bir aileye sahipse, diğer çocuklara kıyasla yanlış inanç testlerinde daha geridedirler. İşitme engeli olan aileye sahip işitme engelli çocuklar ise engeli bulunmayan çocuklarla benzer performansı sergiler.  Fakat işitme engelli ebeveyni olan işitme engelli çocuklar üst düzey zihin kuramında gecikmeler yaşayabilirler. Üst düzey zihin kuramı mecazlı dili, yalan söylemeyi, iğnelemeyi ve çoklu yerleştirmeleri kapsar. (bknz: kaynakça) Çoklu yerleştirmeye örnek olarak şu cümleyi verebiliriz: “ Bence, Anna, onun annemin doğum gününde parfüm istediğini bildiğini düşünüyor.”
 
Bilişsel İçsel Zihin Kuramı Güçlüğü
 
Bilişsel içsel zihin kuramı, öz-farkındalığı ya da üst bilişi içerir. Ne bildiğinizi bilme ve bir konuyu bilmediğinizin farkındalığı, iş yaparken kullanacağınız yöntemlerin farkındalığı, bu yöntemleri ne zaman kullanacağınızın bilgisi ve öğrenmeyi nasıl planlayacağınız, izleyeceğiniz ve değerlendireceğiniz bilgisini içerir.
 
İşitme sorunu olmayan öğrencilere kıyasla, işitme engelli ya da işitme problemi yaşayan öğrenciler daha zayıf bir üst-biliş sergilerler. Okurken ve dinlerken ne zaman anladıklarının ya da anlamadıklarının daha az farkında olurlar. Bunun yanında, anlam oluşturma ve değerlendirip gözlemek için daha az yöntem kullanırlar. (bknz: kaynakça)
 
Duygusal Kişiler Arası Zihin Kuramı Güçlüğü
 
Duyma bozukluğu olmayan öğrencilere kıyasla, işitme engelli ya da duyma zorluğu yaşayan çocuklar ve yetişkinler duygu ifade eden yüzleri tanımada daha çok zorlanırlar ya da duygusal ifadeleri isimlendirmede zorluklar yaşarlar. Duygusal ifadeleri ve durumları resim üzerinde eşleştirmede büyük sıkıntı yaşarlar ve duygunun açığa çıkma sebeplerini farklı sebeplere bağlarlar.
 
İşitme engelli ya da duymada güçlük yaşayan öğrenciler, hikayelerdeki karakterlerin duygularının sebeplerini ve bu duyguların ne olduklarını yanlış yorumlarlar. Bu karakterlere duyma bozukluğu olmayan yaşıtlarına göre daha az empati gösterirler. Öz-puanlama ölçeklerinde yaşıtlarına karşı daha düşük empati ve daha az destekleyici davranış puanları bulunur. Bununla birlikte, öğretmenleri onları daha az empatik olarak değerlendirir. (bknz: kaynakça)
 
Duygusal İçsel Zihin Kuramı
 
İşitme engelli çocuklar kendi içlerinde yaşadıkları duyguları tanımlamakta daha fazla güçlük çekerler. Daha az manevi duygu sergilerler ve duygularını düzenlemek için daha az yöntem uygularlar. Bu çocukların otobiyografik hafızası daha az detaylıdır. Bu hafıza deneyimlerdeki duygusal tepkilere dayanır. (bknz: kaynakça)
 
“İşitme engelli çocuklar geleneksel zihin kuramı testlerini geçecek kadar kelime ve sentaktik becerilere sahip olsalar da sosyal ve akademik ortamlarda zihin kuramı güçlükleri yaşamaya devam etmeleri muhtemeldir.”
 
İşitme Engelli Çocuklarda Zihin Kuramını Anlamak
 
Zihin kuramı testlerindeki performans, dil ile yüksek derecede ilişkilidir. Fakat işitme engelli çocuklar geleneksel zihin kuramı testlerini geçecek kadar kelime ve sentaktik becerilere sahip olsalar da sosyal ve akademik ortamlarda zihin kuramı güçlükleri yaşamaya devam etmeleri muhtemeldir.
 
Duygusal zihin kuramı unsurları dile bağlı değildir. Yine de işitme engelli öğrenciler diğer öğrencilere kıyasla bu alanda daha düşük performans gösterebilirler. Çeşitli cihazlarla sese ulaşım sağlanmış olsa bile, duyma engeli olmayan çocuklar gibi değillerdir. Görsel ve işitsel uyaranları diğer çocuklardan farklı bir şekilde işleyebilirler. (bknz: kaynakça) Gürültülü ortamlarda ya da pek çok insanla aynı anda konuşmaya çalıştıkları ortamlarda dinlemek için daha fazla çaba sarf ederler. Bu fazla efordan kaynaklanan stres ve yorgunluk, sosyal etkileşim için önemli olan çeşitli çevresel işaretleri işleme kapasitelerinin düşmesine sebep olur.
 
Sonuç olarak, işitme engelli ya da duymada zorluk yaşayan çocuklarda tesadüfi öğrenme çok azdır. Onlara verilen geri dönütleri kaçırma olasılıkları fazladır. Düşünceleri ve duyguları anlamak için gerekli olan işaretleri de kaçırabilirler. (bknz: kaynakça)
 
Pek çok işitme engelli öğrenci dil ve konuşma terapistlerinden yardım alma hakkına sahip değildir. Fakat bir odyoloji uzmanı çocuğun akademik ve sosyal performansını izleyecek tek profesyonel olabilir. Çocuklarda ve yetişkinlerde işitme kaybı sosyal beceri gelişimini etkileyebilir. Zihin kuramı güçlüklerinin farkında olarak, odyoloji uzmanı aileyi ve öğretmenleri bilgilendirmelidir.
 
Kaynakça:
 
Abu-Akel, A., & Shamay-Tsoory, S. (2011). Neuroanatomical and neurochemical bases of theory of mind. Neuropsychologia, 49(11), 2971–2984. [Article] [PubMed]
 
Bess, F. H., Gustafson, S. J., & Hornsby, B. W. Y. (2014). How hard can it be to listen? Fatigue in school-age children with hearing loss. Journal of Educational Audiology, 20, 1–14.
 
Duchesne, L., Sutton, A., & Bergeron, F. (2009). Language achievement in children who received cochlear implants between 1 and 2 years of age: Group trends and individual patterns. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 14(4), 465–485. [Article] [PubMed]
 
Gray, C., Hosie, J. A., Russell, P., Scott, C., & Hunter, N. (2007). Attribution of emotions to story characters by severely and profoundly deaf children. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 19(2), 145–159. [Article]
 
Hornsby, B. W. Y., Werfel, K., Camarata, S., & Bess, F. H. (2014). Subjective fatigue in children with hearing loss: Some preliminary findings. American Journal of Audiology, 23(1), 129–134. [Article] [PubMed]
 
Ketelaar, L., Wiefferink, C. H., Frijns, J. H. M., Broekhof, E., & Rieffe, C. (2015). Preliminary findings on associations between moral emotions and social behavior in young children with normal hearing and with cochlear implants. European Child and Adolescent Psychiatry, 24(11), 1369–1380. [Article] [PubMed]
 
Lucariello, J. (2004). New insights into the functions, development, and origins of theory of mind: The functional multilinear socialization (FMS) model. In Lucariello, L., Hudson, J. A., Fivush, R., & Bauer, P. J. (Eds.), The development of the mediated mind: Sociocultural context and cognitive development (pp. 33–57). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
 
Ludlow, A., Heaton, P., Rosset, D., Hills, P., & Deruelle, C. (2010). Emotion recognition in children with profound and severe deafness: Do they have a deficit in perceptual processing? Journal of Clinical Experimental Neuropsychology, 32(9), 923–928. [Article] [PubMed]
 
Marschark, M., & Hauser, P.C. (2008). Deaf cognition: Foundations and outcomes. New York, NY: Oxford University Press.
 
Morgan, G. (2015). Social-cognition for learning as a deaf student. In Knoors, H. & Marschark, M. (Eds.), Educating deaf learners: Creating a global evidence base (pp. 261–282). New York, NY: Oxford University Press.
 
Morrison, C., Marschark, M., Sarchet, T., Convertino, C. M., Borgna, G., & Dirmyer, R. (2013). Deaf students’ metacognitive awareness during language comprehension. European Journal of Special Needs Education, 28(1), 78–90.[Article]
 
Most, T., Shina-August, E., & Meilijson, S. (2010). Pragmatic abilities of children with hearing loss using cochlear implants or hearing aids compared to hearing children. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 15(4), 422–437. [Article][PubMed]
 
Netten, A. P., Rieffe, C., Theunissen, S. C. P. M., Soede, W., Dirks, E., Briaire, J. J., & Frijns, J. H. M. (2015). Low empathy in deaf and hard of hearing (pre)adolescents compared to normal hearing controls. PLOS One, 10(4). doi:10.1371/journal.pone.0124102
 
Northoff, G., Heinzel, A., de Greck, M., Felix, B., Dobrowolny, H., & Panksepp, J. (2006). Self-referential processing in our brain—A meta-analysis of imaging studies on the self. NeuroImage, 31(1), 440–457. [Article] [PubMed]
 
O’Reilly, K., Peterson, C. C., & Wellman, H. M. (2014). Sarcasm and advanced theory of mind understanding in children and adults with prelingual deafness. Developmental Psychology, 50(7), 1862–1877. [Article] [PubMed]
 
Peterson, C. C., Slaughter, V., Moore, C., & Wellman, H. M. (2016). Peer social skills and theory of mind in children with autism, deafness, or typical development. Developmental Psychology, 52(1), 46–57. [Article] [PubMed]
 
Peterson, C. C., Wellman, H. M., & Slaughter, V. (2012). The mind behind the message: Advancing theory-of-mind scales for typically developing children, and those with deafness, autism, or Asperger syndrome. Child Development, 83(2), 469–485. [PubMed]
 
Peterson, C. C. (2015). Empathy and theory of mind in deaf and hearing children. Journal of Deaf Studies and Deaf Education, 21(2), 141–147. 

PROBLEM TARAMA ENVANTERİ

Çocuğunuzun Problemini Birlikte Değerlendirelim!

UZMANLIK ALANLARIMIZ

Yorum yazın

DİLGEM Eğitim Öğretim Danışmanlık ve Yayıncılık Ltd. Şti. Atatürk Mahallesi Girne Caddesi Zengin İş Merkezi No: 20 D: 7-9 Ataşehir / İSTANBUL

+90 (216) 456 42 42

dilgem@dilgem.com.tr

www.dilgem.com.tr

FOTO GALLERİ

  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf12.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf14.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf13.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf10.png
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf1.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf2.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf3.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf4.jpg
  • /upload/gallery/dilgem-dil-gelisim-merkezi-fotograf5.jpg