Lidcombe Erken Dönem Kekemelik Programına Giriş
Okul öncesi kekemelikte ebeveyn uygulamalı, ölçüme dayalı erken müdahaleye genel bakış
Lidcombe Programı, 2–6 yaş arası kekeleyen çocuklar için Avustralya Kekemelik Araştırma Merkezi'nde geliştirilmiş, ebeveynin çocuğun günlük ortamında uyguladığı ve dil ve konuşma terapistinin haftalık görüşmelerle yönettiği davranışsal bir erken müdahale programıdır. Okul öncesi kekemelik müdahaleleri arasında randomize kontrollü çalışmalarla en çok incelenen yaklaşımlardan biridir. Bu ücretsiz seminer, merkezin kurucu direktörü Prof. Dr. Mark Onslow tarafından verilmektedir ve Vimeo üzerinden video olarak izlenir. Katılımcılar programın yapısını, uygulama adımlarını ve aileyle yürütülen iş birliği sürecini tanıyacaktır.
Lidcombe Programı Nedir?
Programın iki temel bileşeni vardır: kekemelik şiddetinin ölçülmesi ve sözel geribildirimler. Ebeveyn her gün çocuğun konuşmasını 0–10 arası Şiddet Puanlama (ŞP) ölçeğiyle puanlar; klinisyen her görüşmede kendi puanını ebeveyninkiyle karşılaştırır ve haftalık kayıtlar tedavi kararlarına temel oluşturur [1].
Ebeveyn akıcı konuşmaya övgü, kabul etme ve kendini değerlendirme talebiyle; kesin kekemelik anlarına ise nötr bir tonla kabul etme ve kendini düzeltme talebiyle geribildirim verir. Geribildirimler önce günde 10–15 dakikalık yapılandırılmış uygulama seanslarında verilir, ebeveyn yöntemi doğru öğrendikçe günlük doğal konuşmalara taşınır [1, 8]. Çocuktan konuşma biçimini değiştirmesi istenmez; programda konuşmanın yeniden yapılandırılması, konuşma alıştırmaları ya da ebeveynin kendi dilini değiştirmesi yer almaz. Program, ebeveynin klinisyen olmadan kendi başına uygulaması için tasarlanmamıştır [1].
Klinik Süreç: Aşama 1 ve Aşama 2
Aşama 1'de ebeveyn ve çocuk klinisyenle haftada bir, 45–60 dakikalık görüşmeler yapar; görüşmeler klinikte ya da video tele-sağlık ile yürütülebilir. Her görüşmede şiddet puanları karşılaştırılır, geçen haftanın ilerlemesi değerlendirilir, ebeveyn bir uygulama seansı gösterir ve sonraki haftanın planı yapılır [1]. LPTC'nin 894 çocuğu kapsayan verilerine göre Aşama 1 ortalama 17 klinik görüşme sürer [8].
Aşama 2'ye, art arda üç haftalık görüşmede önceki haftanın ebeveyn ŞP'leri 0–1 aralığında olduğunda, yedi puandan en az dördü 0 olduğunda ve klinisyenin görüşmedeki ŞP'si de 0–1 olduğunda geçilir. Amaç kazanımların uzun süre korunmasıdır; görüşme aralıkları 2 haftadan 16 haftaya kadar kademeli olarak açılır ve bu aşama genellikle 12 ay ya da daha uzun sürer [1, 8].
Bilimsel Dayanak
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Jones vd., 2005, BMJ [2] | RKÇ, 54 çocuk, 3–6 yaş | 9. ayda kekelenen hece oranı Lidcombe grubunda %1,5, kontrol grubunda %3,9. |
| O'Brian vd., 2013, Int J Speech Lang Pathol [3] | 31 klinisyen, 57 çocuk, toplum klinikleri | 9. ayda ortalama %1,7 kekelenen hece; LPTC eğitimi almış klinisyenlerin danışanlarında kekelenen hece oranı %54 daha düşüktü. |
| de Sonneville-Koedoot vd., 2015, PLOS ONE [4] | RKÇ, 199 çocuk, Lidcombe ve RESTART-DCM | 18. ayda Lidcombe grubundaki çocukların %76,5'i kekelemiyordu; Lidcombe ilk üç ayda daha hızlı azalma sağladı. |
| Bridgman vd., 2016, JSLHR [5] | RKÇ, 49 çocuk, web kamerası ve klinik | Web kamerasıyla verilen tedavi ile klinikte verilen tedavi arasında sonuç farkı bulunmadı. |
| Jones vd., 2008, Int J Lang Commun Disord [6] | 2005 çalışmasının ortalama 5 yıllık izlemi, 20 çocuk | Tedaviyi tamamlayan 19 çocukta kekemelik sıfır ya da sıfıra yakındı. |
| Sjøstrand vd., 2021, Cochrane [7] | Sistematik derleme, 4 çalışma, 151 çocuk | Bekleme listesine göre kekelenen hece oranında ortalama 2,16 puanlık azalma. |
Temel Kazanımlar
- Lidcombe Programının amacını, hedef yaş grubunu ve davranışsal temelini açıklayabileceksiniz.
- Şiddet Puanlama ölçeğinin ve sözel geribildirimlerin programdaki yerini tanımlayabileceksiniz.
- Uygulama seansları ile doğal konuşmalarda verilen geribildirimler arasındaki ilişkiyi açıklayabileceksiniz.
- Aşama 1 ve Aşama 2'nin yapısını ve aşamalar arası geçişin mantığını özetleyebileceksiniz.
- Ebeveyn ile klinisyen arasındaki iş birliğinin ve haftalık görüşmelerin işlevini açıklayabileceksiniz.
- Programın kanıt temelini ailelere aktarabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
- Lidcombe Programının yapısı ve bilimsel temeli
- Programın uygulama adımları
- Ebeveynle yürütülen iş birliği süreci
Kimlere Yönelik?
Seminer, okul öncesi dönemde kekemelikle çalışan ya da Lidcombe Programını tanımak isteyen uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
Eğitmen Hakkında
Prof. Dr. Mark Onslow, konuşma patoloğudur ve Avustralya Kekemelik Araştırma Merkezi'nin kurucu direktörüdür. Araştırma alanları erken dönem kekemeliğin epidemiyolojisi, kekeleyen kişilerin ruh sağlığı, kekemeliğin ölçülmesi ve kekemeliğin doğası ile tedavisidir. Lidcombe Program Trainers Consortium üyesidir ve güncel Lidcombe Program Treatment Guide'ın yazarları arasında yer almaktadır [1]. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği'nin (ASHA) yayıncılıkta yaşam boyu başarı için verdiği Kawana Ödülü'nü almıştır.
Sık Sorulan Sorular
Bu seminer programı uygulamak için yeterli midir?
Seminer programı tanıtır. Kılavuz, kendisinin ya da başka hiçbir yazılı materyalin profesyonel Lidcombe eğitiminin yerini tutamayacağını belirtir [1]; toplum kliniklerinde yapılan çalışmada da LPTC eğitimi almış klinisyenlerin danışanları 9. ayda %54 daha düşük kekemelik oranına ulaşmıştır [3]. DİLGEM'de LPTC çalıştay müfredatını izleyen Lidcombe Erken Dönem Kekemelik Sertifika Programı bulunmaktadır.
Program 6 yaşından büyük çocuklarda kullanılabilir mi?
Kılavuz, programın bazı 6 yaşından büyük çocuklar için de uygun olduğunu belirtir [1].
Tedavi online yürütülebilir mi?
Kılavuz Aşama 1 görüşmelerinin video tele-sağlık ile de yapılabileceğini belirtir [1]; web kamerasıyla yapılan randomize çalışmada sonuçlar klinikteki tedaviden farklılaşmamıştır [5].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim İngilizcedir; Türkçe altyazı seçeneği bulunmaktadır.
- Lidcombe Programı ve materyalleri Lidcombe Program Trainers Consortium'a aittir.
- Program, ebeveynlerin bir klinisyen olmadan kendi başlarına uygulaması için tasarlanmamıştır.
- Seminer ücretsizdir.
Kaynaklar
- Lidcombe Program Trainers Consortium (Onslow, M., Webber, M., Harrison, E., Arnott, S., Bridgman, K., Carey, B., Sheedy, S., O'Brian, S., MacMillan, V., Lloyd, W., Santayana, G., Hodes, G., Smith, K., & Hearne, A.). (2025). The Lidcombe Program Treatment Guide (sürüm 1.7c).
- Jones, M., Onslow, M., Packman, A., Williams, S., Ormond, T., Schwarz, I., & Gebski, V. (2005). Randomised controlled trial of the Lidcombe programme of early stuttering intervention. BMJ, 331(7518), 659.
- O'Brian, S., Iverach, L., Jones, M., Onslow, M., Packman, A., & Menzies, R. (2013). Effectiveness of the Lidcombe Program for early stuttering in Australian community clinics. International Journal of Speech-Language Pathology, 15(6), 593–603.
- de Sonneville-Koedoot, C., Stolk, E., Rietveld, T., & Franken, M.-C. (2015). Direct versus indirect treatment for preschool children who stutter: The RESTART randomized trial. PLOS ONE, 10(7), e0133758.
- Bridgman, K., Onslow, M., O'Brian, S., Jones, M., & Block, S. (2016). Lidcombe Program webcam treatment for early stuttering: A randomized controlled trial. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 59(5), 932–939.
- Jones, M., Onslow, M., Packman, A., O'Brian, S., Hearne, A., Williams, S., Ormond, T., & Schwarz, I. (2008). Extended follow-up of a randomized controlled trial of the Lidcombe Program of Early Stuttering Intervention. International Journal of Language & Communication Disorders, 43(6), 649–661.
- Sjøstrand, Å., Kefalianos, E., Hofslundsengen, H., Guttormsen, L. S., Kirmess, M., Lervåg, A., Hulme, C., & Bottegaard Næss, K.-A. (2021). Non-pharmacological interventions for stuttering in children six years and younger. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(9), CD013489.
- Lidcombe Program Trainers Consortium. (2023). Lidcombe Program Workshop, Modül 1–4 (Türkçe çeviri).
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Programın belirli bir çocuk için uygunluğu, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.
