Gençlerin Ruh Sağlığı Üzerindeki Temel Etkenler Ortadan Kalkmadı Akıllı telefonlar, helikopter ebeveynlik ve pandeminin ötesine bakıyoruz.
Yazar: Dr. David Rattew Çeviren: Ezra Uysal
Orijinal metni okumak için buraya tıklayınız. Bu makale Dr. Rattew’den alınan izinle DİLGEM tarafından çevirilerek yayınlanmıştır.
Gençler arasında ruh sağlığı sorunlarının artışı yaygın olarak kabul görse de, bunun arkasında tam olarak neyin yattığı konusunda hâlâ pek çok tartışma var. Pek çok popüler makale ve kitap, çoğunlukla modern çağın bazı şüphelilerini işaret ediyor; özellikle 1) akıllı telefonlar, 2) helikopter ebeveynlik ve 3) COVID’in devam eden etkileri.
Kuşkusuz, yüksek potensli esrar, yeni stres faktörleri (iklim değişikliği ve okul güvenliği gibi) ve iyi tedavinin giderek azalması gibi 21. yüzyılın diğer bazı etkenlerinin yanı sıra bu faktörlerden şüphelenmek için kanıtlar bulunmaktadır. Ancak bu yeni nedenlere hak ettikleri dikkati gösterirken, iyi ya da kötü, günümüzde gençler üzerinde güçlü etkiler yaratmaya devam eden ruh sağlığına dair daha geleneksel etkileri de unutmamak önemlidir.
Genetik, doğum öncesi ortam, travma ve ihmal gibi faktörler, günümüzde çevrimiçi manşetlere pek çıkmasa da, özellikle klinik düzeyde duygusal davranış sorunları ile mücadele eden gençler için çocuk ve ergen gelişimine güçlü katkıda bulunan faktörler olmaya devam etmektedir. Nitekim, daha akut bozuklukları olan gençlerle sık sık çalışan çoğumuz, mevcut genç ruh sağlığı krizini tetiklediği varsayılan faktörler ile intihar davranışı, saldırganlık ve düzensizlik gibi ciddi sorunlar ya da psikotik ya da yarı psikotik deneyimler gibi sorunlar nedeniyle yardım arayan çocuklarda ve ailelerde gözlemlediğimiz faktörler arasında bir ayrım olduğunu fark etmeye başladık.
Çevrimiçi bağlantıları çok fazla olan gençlerle karşılaşmak yerine, genellikle herhangi bir tür sosyal iletişim kurmakta zorluk çeken gençlerle çalışıyoruz. Çocuklarını aşırı övgü ve ödüllerle şımartan, aşırı müdahaleci ve ilgili ebeveynler yerine, genellikle sert ve incitici hakaretler ve eleştirilerde bulunmaya hazır, ebevynlik yapmayan veya ilgisiz ebeveynler görmeye devam ediyoruz. Pandemiye bağlı yeni sorunlar yerine, çarpıklaşmış ve büyümüş eski sorunları sıkça görüyoruz.
Ruh sağlığı sorunları için kalıtsal risk, aile içi şiddet veya yoksulluk gibi nedenlerle madde kullanımı veya artan stresle karakterize edilen doğum öncesi ortam ve travma, ihmal, terk edilme, sosyoekonomik zorluklar ve en iyi ihtimalle yetersiz ebeveynlik uygulamalarını içeren erken çocukluk döneminin bu birleşimi, ciddi ruh sağlığı sorunları ile başvuran gençlerin endişe verici sayıda öyküsünde yer almaya devam etmektedir.
Klinisyenler, bu risk faktörlerine maruz kalmış ve şu anda duygudurum dengesizliği, öfke, kaygı ve dikkat sorunlarıyla mücadele eden gençleri tanımlamak için hangi tanı teriminin (karmaşık TSSB, yıkıcı duygudurum düzensizliği bozukluğu, bipolar bozukluk, karşı gelme-karşıt olma bozukluğu vb.) kullanılması gerektiği konusunda tartışabilirler, ancak geçmiş ve temel endişe alanları genellikle, herhangi bir yeni teknolojik ilerlemenin veya moda olan ebeveynlik eğiliminin etkilerini gölgede bırakacak kadar dikkat çekici bir tutarlılık düzeyine sahiptir.
Ciddi düzeyde ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele eden gençlerin durumunun altında yatan nedenlerin, stresli ancak büyük ölçüde işlevsel olan daha geniş bir ergen grubunda görülen depresyon ve kaygıyı tetikleyen nedenlerden farklı olması mümkün müdür? Bu hipotezi daha ayrıntılı olarak araştırmak için iyi bir araştırma yapılması gerekecektir, ancak benzer görünen ruh sağlığı sorunlarının genetik ve çevresel yapısının farklı gruplar için farklı olması ilk kez karşılaşılan bir durum değildir.
Bu yazıdaki amacım, aşırı ekran kullanımı, modern ebeveynlik trendleri veya pandeminin bazı olumsuz etkileri hakkında dile getirilen gerçek endişeleri göz ardı etmek değil, aksine genetik, doğum öncesi ortam, erken dönem travma ve zorluklar gibi ruh sağlığı üzerindeki daha klasik ve temel etkilerin hâlâ çok mevcut olduğunu ve özellikle en akut düzeyde duygusal-davranışsal sorunlar sergileyen birçok genç üzerinde önemli etkiler yaratmaya devam ettiğini hepimize hatırlatmaktır. Gençlerin ruh sağlığı sorunlarındaki artışla etkili bir şekilde başa çıkabilmek için, 21. yüzyıl çocuk gelişiminin modern tuzaklarını anlamada güncel kalmalı ve aynı zamanda çocuk ve ergenlerde ruh sağlığı bozukluklarını etkilemeye devam eden bazı temel unsurları da göz önünde tutmalıyız.
Bu yazı, Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry Connect dergisinde yakın zamanda yayınlanan makaleme dayanmaktadır.
Referanslar
Rettew D. Beyond Social Media, Helicopter Parenting, and COVID: Don’t Forget about Foundational Influences of Youth Mental Health. JAACAP Connect. 29 Nisan’da online olarak yayınlandı, 2025. doi:10.62414/001c.137138
