JASPER 1/A Giriş Eğitimi
Otizm spektrumundaki çocuklarda ortak dikkat, sembolik oyun, ortak katılım ve düzenlemeye yönelik müdahale modeline giriş
JASPER (Joint Attention, Symbolic Play, Engagement, and Regulation), UCLA'da Dr. Connie Kasari ve ekibi tarafından geliştirilmiş, otizm spektrumundaki çocukların sosyal iletişiminin temelini oluşturan ortak dikkat, oyun, ortak katılım ve düzenleme becerilerini hedefleyen naturalistik gelişimsel davranışçı bir müdahaledir. Model 12 ay ile 8 yaş arasındaki çocuklarla randomize kontrollü çalışmalarda incelenmiştir. JASPER 1/A, UCLA'nın üç aşamalı Düzey 1 eğitiminin kuramsal giriş basamağıdır. Eğitim, UCLA Kasari Laboratuvarı'ndan Dr. Jonathan Panganiban tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar modelin çekirdek alanlarını, SPACE değerlendirmesini, hedef belirlemeyi ve müdahale stratejilerinin genel yapısını vaka örnekleriyle çalışacaktır.
JASPER Nedir?
JASPER'in adı modelin dört çekirdek alanından gelir: ortak dikkat, sembolik oyun, ortak katılım ve düzenleme. Müdahale, çocuğun oyun ve iletişim düzeyinin değerlendirilmesiyle başlar; uzman bu değerlendirmeye göre çocuğun ustalaştığı ve hedef olan becerileri belirler ve oturumları gelişime uygun oyun rutinleri üzerine kurar [1]. Gerekli materyaller gelişim düzeyine uygun oyuncaklar ve etkinliklerdir. Model ebeveynler, öğretmenler, klinisyenler, yardımcı personel ve diğer destek hizmeti sağlayıcıları tarafından uygulanabilir [2].
Modelin el kitabı stratejileri beş grupta toplar [1]:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Hedef belirleme | SPACE değerlendirmesinin uygulanması; ustalaşılmış ve hedef becerilerin belirlenmesi |
| Oturuma hazırlık | JASPER rutinlerinin tanıtılması ve kurulması; ortamın hazırlanması; ortak katılım ve düzenleme için zemin oluşturulması |
| Oyun | Oyunu taklit etme ve model olma; rutinin temelini kurma; rutinleri genişletme |
| İletişim | Temel iletişim stratejileri; jest ve dil için programlama; konuşma üreten cihaz kullanımı |
| Sorun çözme | Ortak katılımın ve düzenlemenin desteklenmesi; sınırlı ve tekrarlayıcı davranışlar varken işlevsel oyunun sürdürülmesi |
Uygulama Yapısı
JASPER birebir klinik oturumlarda, ebeveyn aracılı programlarda ve sınıf ortamında uygulanmıştır. Araştırmalarda uygulama biçimi ve yoğunluğu çeşitlidir:
- Okul öncesi dönemde birebir uygulama: 5–6 hafta boyunca haftada 5 gün, 30 dakikalık oturumlar [5].
- Ebeveyn aracılı uygulama: 8 hafta boyunca haftada 3 kez, yaklaşık 45 dakikalık toplam 24 oturum [7].
- Az konuşan okul çağı çocukları: JASPER'in Geliştirilmiş Ortam Öğretimi (EMT) ile birleştirildiği, haftada 2 oturumla başlayan ve çocuğun erken yanıtına göre uyarlanan 6 aylık program [9].
Bilimsel Dayanak
JASPER randomize kontrollü çalışmalarla ve uzun dönem izlem çalışmasıyla incelenmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Kasari vd., 2006, J Child Psychol Psychiatry [5] | RKÇ, 58 çocuk, 3–4 yaş; ortak dikkat, sembolik oyun ve kontrol grupları | Ortak dikkat grubu ortak dikkat becerilerinde, oyun grubu sembolik oyun becerilerinde ilerledi; kazanımlar bakım verenle etkileşime genellendi. Kontrol grubunda iki alanda da ilerleme görülmedi. |
| Kasari vd., 2008, J Consult Clin Psychol [6] | Aynı örneklemin müdahale sonrası 12 aylık izlemi | İki müdahale grubu ifade edici dilde kontrol grubundan daha fazla ilerledi. Başlangıç dil düzeyi en düşük çocuklar ortak dikkat müdahalesinden en çok yararlandı. |
| Kasari vd., 2010, J Autism Dev Disord [7] | RKÇ, 38 bakım veren–çocuk çifti, 21–36 ay, bekleme listesi kontrollü | Ebeveyn aracılı grupta ortak katılım arttı; ortak dikkate yanıt (d = 0,74) ve işlevsel oyun çeşitliliğinde (d = 0,88) orta-büyük etkiler bulundu. Kazanımlar bir yıl sonra korunuyordu. |
| Kasari vd., 2012, J Am Acad Child Adolesc Psychiatry [8] | 2006 çalışmasının 5 yıllık izlemi, 40 çocuk | 8 yaşında çocukların %80'i işlevsel konuşma dili kullanıyordu. Erken başlama yaşı, başlangıçtaki ortak dikkat başlatma ve oyun düzeyi ile ortak dikkat ya da oyun müdahalesi almış olmak sonraki dil becerisini yordadı. |
| Kasari vd., 2014, J Am Acad Child Adolesc Psychiatry [9] | Ardışık çok aşamalı RKÇ (SMART), 61 az konuşan çocuk, 5–8 yaş | JASPER ve EMT'nin birleştirildiği müdahaleye başlangıçtan itibaren konuşma üreten cihaz eklenmesi, kendiliğinden iletişimsel sözce, yeni sözcük ve yorum sayısında daha fazla artış sağladı. |
Temel Kazanımlar
- JASPER'in dört çekirdek alanını ve modeli naturalistik gelişimsel davranışçı bir müdahale yapan ilkeleri açıklayabileceksiniz.
- SPACE değerlendirmesinin amacını ve oyun ile iletişim alanlarında ustalaşılmış ve hedef becerilerin nasıl belirlendiğini açıklayabileceksiniz.
- Ortak dikkat ve sembolik oyun için gelişime uygun, ölçülebilir hedeflerin nasıl yazıldığını tanımlayabileceksiniz.
- Ortam hazırlama, oyunu taklit etme ve model olma, rutin kurma ve rutini genişletme stratejilerini ayırt edebileceksiniz.
- Temel iletişim stratejilerini ve jest ile dil için programlama ilkesini tanımlayabileceksiniz.
- Ortak katılım ve düzenleme güçlüğü yaşanan durumlarda kullanılan sorun çözme ilkelerini açıklayabileceksiniz.
- JASPER'in kanıt temelini meslektaşlarınıza ve ailelere aktarabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Eğitim, UCLA'nın Düzey 1/A seminerinin kapsamını izler: modelin arka planı, araştırmaları, çekirdek alanları ve hedef belirlemede kullanılan değerlendirme aracı [4].
JASPER'in Temelleri
- Modelin gelişimi ve UCLA Kasari Laboratuvarı'ndaki araştırma programı
- Ortak dikkat, sembolik oyun, ortak katılım ve düzenleme
- Naturalistik gelişimsel davranışçı müdahalelerin ortak özellikleri
- Randomize kontrollü çalışmalar ve uzun dönem izlem bulguları
Değerlendirme ve Hedef Belirleme
- SPACE değerlendirmesi ile çocuğun mevcut beceri düzeyinin belirlenmesi
- Oyun ve iletişim alanlarında gelişime uygun, ölçülebilir hedefler
Müdahale Stratejilerine Genel Bakış
- Ortak dikkat ve sembolik oyun için naturalistik stratejiler
- Oyun rutinleri ve rutinlerin genişletilmesi
- İletişim stratejileri
- UCLA eğitmenlerinin klinik geribildirimi eşliğinde vaka örnekleri
Kimlere Yönelik?
Eğitim, otizm spektrumundaki çocuklarla çalışan ve JASPER uygulayıcı sertifikasına giden yolun ilk basamağını tamamlamak isteyen uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Çocuk ve ergen psikiyatristleri
- Özel eğitim öğretmenleri
- Ergoterapistler
Eğitmen Hakkında
Dr. Jonathan Panganiban, UCLA Kasari Laboratuvarı'nda JASPER Akademik Koordinatörüdür. Doktorasını UCLA School of Education'da tamamlamıştır. Sınırlı dil becerisine sahip otizm spektrumundaki çocuklarda JASPER sonrası dil kazanımlarının yordayıcılarını inceleyen çalışmanın (Autism Research, 2022) ilk yazarıdır. Eğitim ekibinde, UCLA Kasari Laboratuvarı ve CAN Clinic'te 10 yılı aşkın deneyime sahip uluslararası JASPER eğitmeni Caitlin McCracken, BCBA de yer almaktadır.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- UCLA'nın sertifikasyon politikasına göre Düzey 1/A katılım belgesiyle sonuçlanır ve tek başına uygulama yetkisi vermez [4].
- "JASPER Sertifikalı" uygulayıcı olmak için 1/A, 1/B (uygulamalı çalıştay) ve 1/C (video ile sadakat değerlendirmesi) aşamalarının tamamlanması gerekir. 1/C'ye geçiş eğitmenlerin katılımcı performansına ilişkin değerlendirmesine bağlıdır.
- UCLA'nın eğitim belgesine göre 1/B için ilgili bir alanda lisans derecesi ve 1/A'nın tamamlanmış olması gerekir [3].
Sık Sorulan Sorular
JASPER hangi yaş aralığındaki çocuklarla kullanılır?
Model, farklı gelişim düzeylerindeki 12 ay ile 8 yaş arası çocuklarla test edilmiştir [2].
Konuşmayan ya da az konuşan okul çağı çocuklarında kullanılabilir mi?
5–8 yaş arası 61 az konuşan çocukla yapılan çalışmada, JASPER ve EMT'yi birleştiren müdahale konuşma dilinde kısa sürede anlamlı kazanımlar sağlamış; konuşma üreten cihazın başlangıçtan itibaren kullanılması sonuçları güçlendirmiştir [9]. El kitabında konuşma üreten cihazın oturumlara katılması ayrı bir bölüm olarak ele alınır [1].
Ebeveynlere JASPER koçluğu yapabilir miyim?
Düzey 1 sertifikası çocuklarla birebir uygulamayı kapsar; başkalarını eğitmek ya da süpervize etmek bu kapsamın dışındadır [4]. Bakım veren koçluğu için UCLA ayrı bir Düzey 2A eğitimi ve sertifikası tanımlar [3].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- JASPER eğitim materyalleri UCLA'ya aittir ve katılımcılar tarafından dağıtılamaz [4].
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Kasari, C., Gulsrud, A. C., Shire, S. Y., & Strawbridge, C. (2021). The JASPER model for children with autism: Promoting joint attention, symbolic play, engagement, and regulation. The Guilford Press.
- JASPER Education. (t.y.). What is JASPER? https://jasper-training.teachable.com/p/home
- UCLA JASPER Training. (2022). JASPER training [eğitim ve sertifikasyon belgesi]. https://www.jaspertraining.org/s/JASPER-Training-2022.pdf
- UCLA JASPER Training. (2023). UCLA JASPER certification policy. https://www.jaspertraining.org/s/UCLA-JASPER-Certification-Policy.pdf
- Kasari, C., Freeman, S., & Paparella, T. (2006). Joint attention and symbolic play in young children with autism: A randomized controlled intervention study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 47(6), 611–620.
- Kasari, C., Paparella, T., Freeman, S., & Jahromi, L. B. (2008). Language outcome in autism: Randomized comparison of joint attention and play interventions. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(1), 125–137.
- Kasari, C., Gulsrud, A. C., Wong, C., Kwon, S., & Locke, J. (2010). Randomized controlled caregiver mediated joint engagement intervention for toddlers with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 40(9), 1045–1056.
- Kasari, C., Gulsrud, A., Freeman, S., Paparella, T., & Hellemann, G. (2012). Longitudinal follow-up of children with autism receiving targeted interventions on joint attention and play. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 51(5), 487–495.
- Kasari, C., Kaiser, A., Goods, K., Nietfeld, J., Mathy, P., Landa, R., Murphy, S., & Almirall, D. (2014). Communication interventions for minimally verbal children with autism: A sequential multiple assignment randomized trial. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 53(6), 635–646.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir müdahalenin belirli bir çocuk için uygunluğu, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek uzman tarafından belirlenir.
