Oyun Terapisi Sertifika Programı
Çocuk Merkezli Oyun Terapisi, Filial Terapi ve bire bir süpervizyon
Çocuk Merkezli Oyun Terapisi (ÇMOT), terapistin çocuğa yön vermeden eşlik ettiği, duyguları yansıttığı ve sınırları terapötik bir çerçevede koyduğu, oyunu çocuğun doğal ifade aracı olarak kullanan bir yaklaşımdır. Filial Terapi ise bu becerilerin ebeveynlere öğretilmesine ve evde yapılan özel oyun seanslarına dayanır. Meta-analizler oyun terapisi için orta ile büyük arasında değişen etkiler bildirmektedir. Eğitim, Psikolog Dr. Sinan Doğan tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar iki modül boyunca yönlendirmesiz yaklaşım, oyun odası kurulumu, A-C-T Modeliyle sınır koyma ve ebeveynlere oyun terapisi becerilerinin öğretilmesi üzerinde çalışacak, öğrendiklerini bire bir süpervizyonda kendi vakaları üzerinden gözden geçirecektir.
Çocuk Merkezli Oyun Terapisi ve Filial Terapi Nedir?
ÇMOT, Virginia Axline'ın danışan merkezli kuramdan türettiği yönlendirmesiz oyun terapisine dayanır [1]. Seansı çocuk yönetir; terapist çocuğu kabul eden, izleyen ve çocuğun duygularını sözel olarak yansıtan bir tutum içinde kalır. Oyun odası, çocuğun farklı duygularını ve temalarını ifade edebileceği biçimde seçilmiş oyuncak ve materyallerle düzenlenir [2].
Yönlendirmesiz yaklaşımda sınırlar sayıca az tutulur ve terapötik bir yöntemle konur. Landreth'in A-C-T Modeli üç adımdan oluşur: çocuğun duygusunu, isteğini ya da arzusunu kabul etmek (Acknowledge), sınırı açık ve kısa biçimde bildirmek (Communicate) ve kabul edilebilir alternatifleri göstermek (Target) [2].
Filial Terapi, 1960'larda Bernard ve Louise Guerney tarafından ebeveynleri çocuklarının terapötik ajanı olarak sürece katmak amacıyla geliştirilmiştir [3]. Bu yaklaşımda ebeveynler ÇMOT'un temel becerilerini öğrenir, evde çocuklarıyla yapılandırılmış özel oyun seansları yürütür ve terapistin süpervizyonunu alır.
İki yaklaşımın karşılaştırması
| Çocuk Merkezli Oyun Terapisi | Filial Terapi | |
|---|---|---|
| Oyun seansını yürüten | Terapist | Ebeveyn, terapist süpervizyonunda |
| Ortam | Klinikteki oyun odası | Evde özel oyun seansları |
| Temel beceriler | Yönlendirmesiz eşlik, empatik yansıtma, terapötik sınır koyma | Aynı beceriler; ebeveyne öğretilir ve ebeveyn-çocuk ilişkisinde kullanılır |
Uygulama Yapısı
ÇMOT'ta seanslar oyun odasında, çocuk ve terapistle bire bir yürütülür; terapist oyunu yönlendirmez, çocuğun deneyimini yansıtır ve gerektiğinde A-C-T Modeliyle sınır koyar [2]. Filial Terapi'nin en çok araştırılan biçimi olan Çocuk-Ebeveyn İlişki Terapisi (CPRT), 2–10 yaş arası çocukların ebeveynleri için 6–8 kişilik gruplarla yapılan 10 haftalık yapılandırılmış bir programdır. Haftalık grup oturumları 2 saat sürer; ebeveynler 4. haftadan itibaren evde çocuklarıyla 30 dakikalık özel oyun seansları yapar [4]. Eğitimde iki yaklaşımın ardından, katılımcının vakası üzerinden klinik becerilerin gözden geçirildiği bire bir süpervizyon yer alır.
Bilimsel Dayanak
Oyun terapisinin etkililiği 1950'lerden bu yana kontrollü çalışmalarla incelenmiş ve bu çalışmalar birkaç meta-analizde birleştirilmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| LeBlanc ve Ritchie, 2001, Couns Psychol Q [5] | Meta-analiz, hiyerarşik doğrusal modelleme | Ortalama etki 0,66 standart sapma. Duygusal güçlükleri olan çocuklarda oyun terapisi oyun dışı terapiler kadar etkili bulundu. |
| Bratton vd., 2005, Prof Psychol Res Pr [6] | Meta-analiz, 1953–2000 arası 93 kontrollü çalışma | Genel etki 0,80 standart sapma. Hümanistik yaklaşımlar hümanistik olmayanlardan daha büyük etki gösterdi; etki yaş, cinsiyet ve başvuru sorununa göre farklılaşmadı. |
| Lin ve Bratton, 2015, J Couns Dev [7] | Meta-analiz, 1995–2010 arası 52 kontrollü ÇMOT çalışması | ÇMOT için orta düzeyde etki (0,47); hakemli dergi makalelerinde etki 0,56, tedavi uygulama bütünlüğü ölçütlerinin üçünü karşılayan çalışmalarda 0,58. |
| Jensen vd., 2017, Prof Psychol Res Pr [8] | Meta-analiz, 100 kontrollü çalışma (35 makale, 65 tez) | Tüm sonuçlarda orta düzeyde etki (d = 0,44). |
| Allen, 2020, Evid Based Pract Child Adolesc Ment Health [9] | CPRT meta-analizi, 23 çalışma, 333 katılımcı, ebeveyn bildirimi | Dışa yönelim sorunlarında öntest-sontest değişimi g = 0,55; bekleme listesine göre g = 0,59. |
| Title IV-E Prevention Services Clearinghouse, 2023 [4] | Bağımsız kanıt incelemesi, CPRT; 18 uygun çalışma | Yüksek ve orta kaliteli çalışmalardaki 15 bulgunun 10'u olumluydu; program "umut vadeden uygulama" olarak derecelendirildi. |
Temel Kazanımlar
- Çocuk Merkezli Oyun Terapisi ve Filial Terapi'nin kuramsal temellerini ve kanıt tabanını açıklayabileceksiniz.
- Yönlendirmesiz yaklaşımın temel ilkelerine göre seans yürütebilecek, empatik yansıtma becerilerini çocuklarla seanslarda uygulayabileceksiniz.
- Oyun odasını mekân düzeni ve materyal seçimiyle, terapötik ilişkiyi destekleyecek biçimde kurabileceksiniz.
- A-C-T Modeliyle terapötik sınır koyabileceksiniz.
- Ebeveynlere temel oyun terapisi becerilerini öğretebilecek ve ev içi özel oyun seanslarını yapılandırabileceksiniz.
- Çocuk Merkezli Oyun Terapisi ve Filial Terapi'yi klinik ve danışmanlık süreçlerinize bütünleştirebileceksiniz.
- Süpervizyon desteğiyle teorik bilgiyi vaka formülasyonuna ve klinik müdahaleye dönüştürebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Program iki eğitim modülü ve bir bire bir süpervizyon oturumundan oluşur.
Modül 1 – Çocuk Merkezli Oyun Terapisi
- Çocuk merkezli oyun terapisinin temel prensipleri
- Yönlendirmesiz yaklaşım
- Oyun odası kurulumu
- Terapötik sınır koyma: A-C-T Modeli
Modül 2 – Filial Terapi
- Oyun terapisi becerilerinin ebeveynlere öğretilmesi
- Ebeveyn-çocuk ilişkisinin güçlendirilmesi
- Ev içi özel oyun seanslarının planlanması
Modül 3 – Bire Bir Süpervizyon
- Eğitmenle vaka değerlendirmesi
- Klinik becerilerin gözden geçirilmesi
- Kişiselleştirilmiş profesyonel geribildirim
Kimlere Yönelik?
Program, çocuklarla klinik ya da eğitim ortamında çalışan ruh sağlığı ve çocuk gelişimi profesyonellerine yöneliktir.
- Psikologlar, psikolojik danışmanlar ve çocuk ve ergen psikiyatristleri
- Sosyal hizmet uzmanları ve çocuk gelişimi uzmanları
- Özel eğitim uzmanları ve uzman öğreticiler
- Ergoterapistler, dil ve konuşma terapistleri, fizyoterapistler ve odyologlar
- İlgili bölümlerin 3. ve 4. sınıf öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Psikolog Dr. Sinan Doğan, Koç Üniversitesi Psikoloji bölümünü (tam burslu, İngilizce) bitirdikten sonra University of Pittsburgh'da Psikolojik Antropoloji alanında doktorasını tamamlamış ve aynı üniversitede dört yıl ders vermiştir. Marmara Üniversitesi'nde Aile Danışmanlığı, The Embody Lab'de Bütüncül Somatik Travma Terapisi eğitimlerini tamamlamıştır. Klinik çalışmalarında anlatı, sistemik ve somatik terapi yaklaşımlarıyla Kabul ve Kararlılık Terapisi'nden (ACT) yararlanmakta, çocuklarla çalışmada çocuk merkezli oyun terapisini kullanmaktadır. Romanya, İngiltere ve ABD'de on yıla yakın saha çalışması yürütmüş, göç psikolojisi üzerine bir kitabın editörlüğünü yapmış, ruh sağlığının toplumsal, çevresel ve tarihsel bağlamı üzerine makaleler yayımlamış ve 50'den fazla uluslararası konuşma yapmıştır. 2025'te akademik koordinatör olarak katıldığı DİLGEM'de 2026'dan bu yana Genel Müdür olarak görev yapmakta, psikolojik danışmanlık ve aile danışmanlığı hizmeti vermeye devam etmektedir.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Sertifika için iki modülün eksiksiz tamamlanması ve bire bir süpervizyonun eğitmen değerlendirmesiyle başarıyla tamamlanması gerekir.
- Bu koşulları karşılayan katılımcılara iki Katılım Belgesi ve bir Oyun Terapisi Uygulayıcı Sertifikası verilir.
- Program bağımsız "Oyun Terapisti" ya da "Psikoterapist" unvanı vermez. Uygulayıcı Sertifikası, tekniklerin katılımcının yasal mesleki yetki sınırları içinde kullanılabileceğini belgeler.
- Klinik ruh sağlığı hizmeti verme yetkisi olmayan meslek grupları bu eğitimi psikiyatrik tanı koymak ya da psikolojik tedavi yürütmek için kullanamaz.
Sık Sorulan Sorular
Yaklaşım hangi yaş gruplarında araştırılmıştır?
ÇMOT meta-analizinde 7 yaş ve altındaki çocuklarla yapılan çalışmalarda etki 0,53 bulunmuştur [7]. CPRT ise 2–10 yaş arası çocukların ebeveynleri için tanımlanmıştır [4].
Ebeveynin sürece katılması sonucu etkiler mi?
Meta-analizler ebeveyn katılımıyla daha büyük etkiler bildirmektedir [5, 6]; ÇMOT meta-analizinde tam ebeveyn katılımında etki 0,59, kısmi ya da hiç bakım veren katılımı olmayan çalışmalarda 0,33'tür [7].
Kaç seans gerekir?
LeBlanc ve Ritchie'nin meta-analizinde etki büyüklüğü yaklaşık 30 seansta en yüksek düzeye ulaşmıştır [5]. CPRT ise 10 haftalık sabit bir program olarak yürütülür [4]. Bireysel ÇMOT'ta seans sayısı, çocuğun başvuru sorununa ve süreçteki ilerlemeye göre belirlenir.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Bire bir süpervizyonun tarihi ve saati, teorik eğitimler tamamlandıktan sonra eğitmen ve katılımcı tarafından birlikte planlanır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Axline, V. M. (1947). Play therapy: The inner dynamics of childhood. Houghton Mifflin.
- Landreth, G. L. (2012). Play therapy: The art of the relationship (3rd ed.). Routledge.
- Guerney, B., Jr. (1964). Filial therapy: Description and rationale. Journal of Consulting Psychology, 28(4), 304–310.
- Title IV-E Prevention Services Clearinghouse. (2023). Child-Parent Relationship Therapy [Program inceleme raporu]. U.S. Department of Health and Human Services. https://preventionservices.acf.hhs.gov/programs/453/show
- LeBlanc, M., & Ritchie, M. (2001). A meta-analysis of play therapy outcomes. Counselling Psychology Quarterly, 14(2), 149–163.
- Bratton, S. C., Ray, D., Rhine, T., & Jones, L. (2005). The efficacy of play therapy with children: A meta-analytic review of treatment outcomes. Professional Psychology: Research and Practice, 36(4), 376–390.
- Lin, Y.-W., & Bratton, S. C. (2015). A meta-analytic review of child-centered play therapy approaches. Journal of Counseling & Development, 93(1), 45–58.
- Jensen, S. A., Biesen, J. N., & Graham, E. R. (2017). A meta-analytic review of play therapy with emphasis on outcome measures. Professional Psychology: Research and Practice, 48(5), 390–400.
- Allen, B. (2020). Child-Parent Relationship Therapy for externalizing problems: A meta-analysis and methodological critique. Evidence-Based Practice in Child and Adolescent Mental Health, 5(4), 426–436.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Oyun terapisinin belirli bir çocuk için uygunluğu, çocuğun başvuru sorunu ve ailesinin özellikleri değerlendirilerek yetkili uzman tarafından belirlenir.
