Duyu Profili Testi Sertifika Programı
Dunn'ın duyu işleme modeline dayanan Duyu Profili Testi: uygulama, puanlama ve klinik yorum
Duyu bütünleme problemleri, otizm spektrum bozukluğu başta olmak üzere pek çok nörogelişimsel tabloda görülür ve çocuğun günlük yaşam işlevselliğini etkiler; bu problemlerin sistematik değerlendirilmesi terapi planlamasının ve izlemin temelini oluşturur. Duyu Profili, Winnie Dunn'ın duyu işleme modeline dayanan, 3–10 yaş çocuklar için ebeveyn ya da bakım veren tarafından doldurulan 125 maddelik bir ölçektir; Türkçe uyarlamasında otizmli ve tipik gelişen çocuklar tüm alt bölümlerde birbirinden ayrılmıştır. Eğitimde Dunn Modifiye Türkçe Uyarlama Duyu Bütünleme Değerlendirme Skalaları esas alınacaktır. Eğitim, Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar testin kuramsal temelleri, uygulama protokolü, üç ana bölümü, puanlama sistemi ve bulguların terapi planına aktarılması üzerinde çalışacaktır.
Duyu Profili Nedir?
Duyu Profili, Dunn tarafından 1999'da yayımlanmış, 3 yaş 0 ay ile 10 yaş 11 ay arasındaki çocuklar için geliştirilmiş, bakım veren tarafından doldurulan 125 maddelik bir ankettir. Maddeler üç ana bölümde toplanır; puanlar bölüm toplamları ve dokuz faktör üzerinden özetlenir ve normlara dayalı kesme puanlarıyla sınıflandırılır. Tarama ve araştırma için 38 maddelik bir kısa form da bulunur [1].
| Ana bölüm | Değerlendirdiği alan |
|---|---|
| Duyusal İşlem | Duyu bütünlüğü için gerekli duyuların işlemlenmesindeki problemin düzeyi |
| Modülasyon (Reaktivasyon) | Duyuların davranışa geçişini sağlayan, endurans ve tonusla ilişkili fiziksel özellikler, hareketler ve aktiviteler |
| Davranışsal ve Duygusal Cevaplar | Duyusal girdilerin davranışsal ve duygusal cevaplara dönüşümünde normal değerlerden sapma |
Dunn'ın duyu işleme modeli
Dunn'ın modeli, duyusal işlemlemeyi çocuğun günlük yaşamdaki performansını etkileyen önemli bir etken olarak ele alır ve nörobilim ile davranış bilimlerinden yararlanarak farklı davranış örüntülerini açıklamaya çalışır [2]. Model, nörolojik eşiğin (yüksek ya da düşük) ve öz düzenleme stratejisinin (aktif ya da pasif) birleşiminden dört duyusal işleme örüntüsü tanımlar [2, 3]:
| Nörolojik eşik | Pasif öz düzenleme | Aktif öz düzenleme |
|---|---|---|
| Yüksek eşik | Düşük kayıt | Duyu arama |
| Düşük eşik | Duyusal hassasiyet | Duyudan kaçınma |
Uygulama ve Puanlama
Test, çocuğun günlük yaşamında onunla birebir ilgilenen ebeveyn ya da bakım veren tarafından doldurulur; bakım veren her maddede çocuğun davranışını en iyi yansıtan cevabı işaretler. Tamamlanması ortalama 60 dakika sürer. Uygulayıcı, en doğru cevabın alınabileceği bir uygulama ortamı hazırlar. Puanlamada bölüm toplamları ve faktör puanları normlarla karşılaştırılır [1]; bulgular duyusal ve motor problemlerin klinik göstergeleri olarak yorumlanır, terapinin başlangıç noktasının belirlenmesinde ve sürecin izlenmesinde kullanılır.
Bilimsel Dayanak
Duyu Profili'nin ve güncel sürümü Duyu Profili 2'nin psikometrik özelliklerine ilişkin başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Dunn ve Brown, 1997, Am J Occup Ther [4] | Faktör analizi, ABD ulusal örneklemi, yetersizliği olmayan 3–10 yaş çocukların 1.115 ebeveyni | 125 madde dokuz faktörde toplandı (ör. duyu arama, duygusal tepkisellik, düşük endurans/tonus, oral duyusal hassasiyet, hareketsizlik, ince motor/algı). |
| Dunn, 1999 [1] | Ölçek el kitabı | 1.000'i aşkın çocukla yapılan araştırmalara dayanan normlar; yetersizliği olan, DEHB ve otizm tanılı çocuklarla yapılan çalışmalar. |
| Kayıhan vd., 2015, Percept Mot Skills [5] | Türkçe uyarlama, 144 otizmli ve 101 tipik gelişen çocuk | Alt bölümlerde Cronbach alfa 0,63–0,97. Bir hafta arayla test-tekrar test güvenirliği ICC > 0,90. Otizmli ve tipik gelişen çocuklar tüm alt bölümlerde anlamlı olarak farklılaştı. |
| Dunn, 2014 (Duyu Profili 2) [3, 6] | Revize sürüm; Çocuk formu 86 madde, 3:0–14:11 yaş | ABD verilerinde ölçekler arası ortalama iç tutarlılık 0,81, ortalama test-tekrar test katsayısı 0,91, değerlendiriciler arası ortalama uyum 0,77. |
Temel Kazanımlar
- Dunn'ın duyu işleme modelini ve Duyu Profili Testi'nin kuramsal temellerini açıklayabileceksiniz.
- Duyu Profili Testi'nin 125 maddelik yapısını, 3–10 yaş uygulama aralığını ve uygulama koşullarını tanımlayabileceksiniz.
- Testin üç ana bölümünü (Duyusal İşlem, Modülasyon (Reaktivasyon), Davranışsal ve Duygusal Cevaplar) ayırt edebileceksiniz.
- Uygulama ortamını standartlaştırarak testi ebeveyn ya da bakım verenle yürütebileceksiniz.
- Test sonuçlarını puanlayabilecek ve duyusal ve motor problemlerin klinik göstergelerini yorumlayabileceksiniz.
- Değerlendirme bulgularını bireyselleştirilmiş terapi hedeflerine ve planına dönüştürebileceksiniz.
- Değerlendirme sonuçlarını aileye ve ilgili disiplinlere anlaşılır ve somut biçimde aktarabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Duyu Bütünleme Değerlendirme Skalalarının Kullanım Amacı ve Önemi
- Duyusal ve motor problemlerin temellerinin ve düzeltme yollarının belirlenmesi
- Terapinin başlangıç ve bitiş noktasının belirlenmesi
- Çocuğun ve yetişkinin gelişiminin izlenmesi
- Bireysel farklılıkların ve terapinin etkisinin gözlemlenmesi
- Bozukluğun bilimsel temelinin saptanması ve terapi planının oluşturulması
- Terapi sürecindeki gelişmelerin izlenmesi
- Değerlendirme sonuçlarının aileye ve ilgili kişilere somut biçimde aktarılması; farklı meslek elemanlarıyla ortak bir dil kurulması
- Çocuğun durumunun bütüncül biçimde ele alınması
Duyu Profili Testi
- Duyu bütünleme fonksiyon bozukluğu olan 3–10 yaş çocuklarda uygulama alanı
- Testin çocukla birebir ilgilenen ebeveyn ya da bakım veren tarafından doldurulması
- 125 maddelik soru yapısı ve tamamlanma süresi
- Test ve puanlama yönteminin tanıtımı; ebeveynin çocuğun davranışlarını yansıtan cevapları işaretlemesi
- En doğru cevabın alınmasına imkân veren uygulama ortamının hazırlanması
Testin üç ana bölümü
- Duyusal İşlem: duyuların işlemlenmesindeki problemin düzeyinin belirlenmesi
- Modülasyon (Reaktivasyon): endurans ve tonusla ilişkili fiziksel özelliklerin, hareketlerin ve aktivitelerin durumunun belirlenmesi
- Davranışsal ve Duygusal Cevaplar: duyusal girdilerin davranışsal ve duygusal cevaplara dönüşümündeki sapmaların değerlendirilmesi
Puanlama ve Klinik Yorumlama
- Puanlama sisteminin uygulanması ve sonuçların klinik olarak yorumlanması
- Değerlendirme bulgularının terapi planlamasına aktarılması
- Bulguların aileye ve ilgili disiplinlere aktarılması
Kimlere Yönelik?
Eğitim, pediatrik popülasyonla çalışan ve duyu bütünleme değerlendirmesi yapmak isteyen klinisyenlere yöneliktir.
- Fizyoterapistler
- Ergoterapistler
- Özel eğitim öğretmenleri
- Psikologlar
Eğitmen Hakkında
Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes, İstanbul Üniversitesi (Çapa) Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü'nden mezun olduktan sonra University of Southern California ve WPS'in Sensory Integration and Praxis Tests (SIPT) kapsamındaki Duyu Bütünleme 1-2-3 modüllerini tamamlamıştır. Bilim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nde “Otistik Çocuklarda Vestibüler Rehabilitasyonun Etkisi” başlıklı teziyle Duyu Bütünleme ve Otizm Uzmanı unvanını almıştır. Pediatrik rehabilitasyon alanında 18 yılı aşkın klinik deneyimi vardır. İstanbul Bilgi Üniversitesi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi ve İstinye Üniversitesi'nde fizyoterapi, ergoterapi ve çocuk gelişimi bölümlerinde öğretim görevlisi olarak Duyu Bütünleme Terapisi, Nörogelişimsel Bozukluklar ve Normal Gelişim derslerini vermiştir. Nörogelişimsel bozukluklarda duyu bütünleme terapisinin etkisine ilişkin makaleleri ve kitap bölümleri bulunmaktadır; dört yıldır Duyu Bütünleme Uygulayıcı Terapisi Eğitimi vermektedir.
Sık Sorulan Sorular
10 yaşından büyük çocuklarda ve ergenlerde hangi form kullanılır?
Duyu Profili'nin ilk sürümü 3–10 yaşları kapsar [1]. Duyu Profili 2'nin Çocuk formu 14 yaş 11 aya kadar kullanılır [3, 6]. Ergen/Yetişkin Duyu Profili'nin Türkçe güvenirlik ve geçerlik çalışması ayrıca yayımlanmıştır [7].
Ölçek öğretmen tarafından doldurulabilir mi?
Duyu Profili bakım veren tarafından doldurulmak üzere geliştirilmiştir [1]. Duyu Profili 2 ailesinde 3–14 yaş için öğretmenin doldurduğu ayrı bir Okul Formu (School Companion) bulunur [6].
Kısa form ne zaman tercih edilir?
38 maddelik Kısa Duyu Profili, yayıncı tarafından tarama ve araştırma amaçlı olarak tanımlanır [1]. Ayrıntılı terapi planlaması için tam formun bölüm ve faktör puanları kullanılır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Sensory Profile ve Sensory Profile 2'nin telif hakları yayıncısına aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Dunn, W. (1999). Sensory Profile. The Psychological Corporation.
- Dunn, W. (1997). The impact of sensory processing abilities on the daily lives of young children and their families: A conceptual model. Infants & Young Children, 9(4), 23–35.
- Consejo General de la Psicología de España, Comisión de Test. (2017). Evaluación del Perfil Sensorial-2 [Test inceleme raporu].
- Dunn, W., & Brown, C. (1997). Factor analysis on the Sensory Profile from a national sample of children without disabilities. American Journal of Occupational Therapy, 51(7), 490–495.
- Kayıhan, H., Akel, B. S., Salar, S., Huri, M., Karahan, S., Türker, D., & Korkem, D. (2015). Development of a Turkish version of the Sensory Profile: Translation, cross-cultural adaptation, and psychometric validation. Perceptual and Motor Skills, 120(3), 971–986.
- Dunn, W. (2014). Sensory Profile 2. Pearson.
- Üçgül, M. Ş., Karahan, S., & Öksüz, Ç. (2017). Reliability and validity study of Turkish version of Adolescent/Adult Sensory Profile. British Journal of Occupational Therapy, 80(8), 510–516.
Ölçek bulguları klinik kararın yerine geçmez. Duyu Profili sonuçları çocuğun öyküsü, klinik gözlem ve diğer değerlendirme bulgularıyla birlikte yorumlanır.
