SOFFI®: Kırılgan Bebeklerde Oral Beslenmeyi Değerlendirme ve Destekleme Sertifika Programı
Yenidoğan yoğun bakımda ve taburculuk sonrasında preterm ve tıbbi açıdan kırılgan bebeklerde beslenmeye hazır oluş, değerlendirme ve müdahale
SOFFI® (Supporting Oral Feeding in Fragile Infants), preterm bebeklerde ve tıbbi açıdan kırılgan term bebeklerde oral beslenmeyi desteklemek için geliştirilmiş, yenidoğan yoğun bakım ünitesinde ve taburculuk sonrası erken müdahalede kullanılan bütüncül bir yaklaşımdır. Yöntem, beslenmenin miktarından önce niteliğini esas alır; beslemeye başlama, sürdürme, ara verme ve sonlandırma kararlarını bebeğin fizyolojisine ve davranışına göre yönlendiren algoritmalar ve başvuru kılavuzlarıyla uygulanır. Bir tersiyer yenidoğan yoğun bakım ünitesinde ekibin SOFFI eğitimi almasının ardından preterm bebekler tam oral beslenmeye daha kısa sürede ulaşmış, taburculuk sonrası izlemde de daha az beslenme sorunu bildirilmiştir. Eğitim, yöntemin geliştiricisi dil ve konuşma terapisti Dr. Erin Sundseth Ross, PhD, CCC-SLP, CLC tarafından İstanbul'da yüz yüze ve İngilizce–Türkçe simultane çeviriyle verilecektir. Katılımcılar beslenmenin gelişimsel temelleri, beslenmeyi etkileyen tıbbi durumlar, BROSS yaklaşımı ve SOFFI® algoritmalarıyla müdahale üzerinde çalışacaktır.
SOFFI® Nedir?
SOFFI'de kaliteli bir besleme, bebeğin güvende, fizyolojik olarak stabil, beslemeye etkin olarak katılan, davranışsal ve oral motor açıdan organize ve rahat olduğu bir etkileşimdir. Yöntem niteliği önceler, çünkü beslenme sorunu gelişen bebeklerin çoğunda yiyeceğe ve beslenmeye karşı itici tepki görülür; bu bebeklerin beslenmeyi reddetmesi ebeveynlerde kaygıya, bebekte de uzun süreli gelişimsel güçlüklere yol açar. Temel kuramsal dayanak sinaktif kuramdır: bakım veren, bebeğin otonom, davranışsal durum ve motor sistemlerinden gelen ipuçlarına yanıt vererek öz düzenleme gelişimini destekler. Beslemelerin çoğunu yapan hemşire yöntemi kendisi uygular ve ebeveyne koçluk yapar [1].
SOFFI üç algoritma ve bunlara bağlı başvuru kılavuzlarından oluşur: SOFFI Biberonla Beslenme Algoritması, Akış Hızı ve Emzik Seçimi Algoritması ve Ritim Düzenleme (Pacing) Algoritması. Her basamakta bakım veren beslemeyi sürdürür, stabiliteyi destekleyecek bir değişiklik yapar, beslemeyi erteleyip kalan sütü gavajla verir ya da beslemeyi sonlandırır. Başvuru kılavuzları, beslenme öncesi ortam düzenlemesinden başlayarak her adımdaki gözlem, karar ve eylemleri tanımlar [1, 2]. Ulusal Yenidoğan Hemşireleri Derneği'nin (NANN) 2013 tarihli Infant-Directed Oral Feeding uygulama kılavuzu, SOFFI Beslenme Algoritmasının kılavuzla birlikte kullanımını içerir [3].
Kursta beslenme becerisinin gelişimi, Joy Browne ve Erin Ross'un geliştirdiği BROSS (Baby Regulated Organization of Systems and Sucking) yaklaşımının terminolojisiyle incelenir; katılımcılar bu terminolojiyle farklı emme örüntülerini tanımlamayı öğrenir [1, 4].
Klinik Süreç: Bir SOFFI® Beslemesi
SOFFI Biberonla Beslenme Algoritması, beslemeye başlamadan önce ve besleme boyunca aşağıdaki sorularla ilerler. Algoritmanın yatak başından uzakta, önceden öğrenilmesi öngörülür; besleme sırasında bakım verenin dikkati tümüyle bebekte kalmalıdır [1].
| Basamak | Değerlendirilen | Gerektiğinde yapılan |
|---|---|---|
| Fizyolojik stabilite | Yatakta ve rutin bakım sırasında solunum hızı 40–60/dk, kalp hızı son dinlenim düzeyinin %20'si içinde, oksijen satürasyonu birimin belirlediği aralıkta; pembe renk ve omuz, boyun, gövde ve kalçada orta düzeyde fleksiyonla iyi tonus | Biberonla besleme yapılmaz, bebek stabilize edilir, süt yavaş gavajla verilir |
| Beslenmeye hazır oluş | Kol, bacak ve baş hareketleri, elleri yüze ya da ağza götürme, ağız ve emme hareketleri, uyarılmışlık düzeyinde artış | Besleme işaretler belirene kadar ertelenir |
| Kucakta besleyici olmayan emme | Bebeğin emerken fizyolojik stabilitesini ve uykulu ya da uyanık durumunu koruyabilmesi | Besleme ertelenir; sütün tadı ya da kokusu gibi olumlu bir oral deneyim sunulabilir |
| Besleme sırasında stabilite | Belirgin desatürasyon, yaşamsal bulguların bebeğin sınırları dışına çıkması, tekrarlayan öksürük ya da boğulma | Besleme durdurulur; daha hafif durumlarda öz düzenleme dik ya da yan yatış pozisyonu ve dinlenme aralarıyla desteklenir |
| Katılım | Bebeğin biberonu etkin olarak emmeye çalışması | Besleme sonlandırılır; emme refleksi emziği ağızda hareket ettirerek uyarılmaz |
| Verimlilik ve akış hızı | Ağızdan süt kaçırma, hızlı ve büyük yudumlarla yutma, emme-yutma-solunum koordinasyonu | Önce daha yavaş akışlı bir emzik denenir; sorun sürerse dıştan ritim düzenlemeyle destek eklenir |
Dıştan ritim düzenlemede bakım veren, nefes almadan art arda yapılan emme-yutmaları sayar ve bebeğe göre belirlenen sayıya (birden beşe kadar) ulaşıldığında akışı keserek bebeğe nefes alma fırsatı verir. Ritim düzenleme daha fazla dikkat ve eğitim gerektirdiği için akışı yavaşlatmada ilk seçenek daha yavaş akışlı bir emziktir [1].
Beslemeye ara verme ve beslemeyi sonlandırma kararları bebeğin fizyolojisine ve davranışına dayanır: fizyolojik instabilite, katılımın kaybolması, verimsiz efor ya da bakım verenin desteğine karşın emme-yutma-solunum koordinasyonunun sağlanamaması beslemeyi sonlandırma ölçütleridir [1, 2]. Yöntemi geliştirenlere göre fizyolojik organizasyon ve davranışsal beceriler oturduğunda yeterli alım çoğunlukla hızla gelir ve miktar odaklı beslemelerle yaklaşık aynı postmenstrüel yaşta gerçekleşir [1]. Bebeğin ilerlemesi, ardışık algoritma sayfalarında beslemenin durdurulduğu noktanın işaretlenmesiyle belgelenir [1]. Yoğun bakım süresince hemşire bu gözlem, karar ve eylemleri ebeveyne aktarır; böylece ebeveyn beslemede yetkinlik ve güven kazanır [2].
Bilimsel Dayanak
SOFFI yöntemi, ekibin SOFFI eğitimi almasından önceki ve sonraki bebeklerin karşılaştırıldığı bir uygulama çalışmasıyla incelenmiştir. Yöntemin dayandığı ipuçlarına yanıt veren beslenme ilkesi ve algoritmada yer alan ritim düzenleme, akış hızı, pozisyonlama ve kundaklama gibi müdahaleler de ayrı çalışmalarla araştırılmıştır. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Horner vd., 2014, J Perinat Neonatal Nurs [5] | Tersiyer yenidoğan yoğun bakım ünitesi; ekibin SOFFI eğitiminden önce 81, sonra 75 bebek; 3–5. aylarda 128 ebeveynle telefon görüşmesi | 37. gebelik haftasından önce doğan bebekler eğitim sonrasında tam oral beslenmeye anlamlı olarak daha az günde ulaştı (p = .01). İzlemde eğitim sonrası grubun ebeveynleri daha az beslenme sorunu (p = .01), daha az geriye kaykılma (p = .003) ve kusma (p = .006) bildirdi; beslenme uzmanına başvuran bebek sayısı daha azdı (p = .03). |
| Watson ve McGuire, 2016, Cochrane [6] | Sistematik derleme, 9 RKÇ, 593 preterm bebek; ipuçlarına yanıt veren beslenme ile planlı aralıklarla beslenme | İpuçlarına göre beslenen bebeklerde tüple beslenmeden oral beslenmeye geçiş ortalama 5,53 gün daha kısa sürdü. |
| Law-Morstatt vd., 2003, J Perinatol [7] | Randomize olmayan klinik çalışma, solunum tanısı olan 36 preterm bebek; hemşirelerin eğitiminden sonra ritim düzenlemeli besleme | Ritim düzenlemeli beslenen bebeklerde besleme sırasında bradikardi anlamlı olarak azaldı ve taburculukta daha etkili emme örüntüleri gelişti. |
| Pados vd., 2015, Am J Speech Lang Pathol [8] | Üç ülkede hastanede kullanılan 29 biberon emziği tipi, her tipten 10 emzik | Akış hızı 2,10 ile 85,34 mL/dk arasında değişti; aynı tipteki emzikler arasında da farklılık vardı. Yazarlar akış hızını, fizyolojik instabiliteye katkıda bulunabilen ve kolayca değiştirilebilen bir değişken olarak tanımladı. |
| Park vd., 2014, J Perinat Neonatal Nurs [9] | Katılımcı içi çapraz desen, 30. gebelik haftası ve öncesinde doğan 6 bebek; yarı dik yan yatış ve yarı dik sırtüstü pozisyon | Yan yatış pozisyonunda kalp hızı daha az değişkenlik gösterdi ve daha seyrek düştü, solunum hızı beslenme öncesi düzeye daha yakın kaldı, beslenmeye bağlı apne olayları daha kısa sürdü. |
| Smith vd., 2023, Adv Neonatal Care [10] | Randomize çapraz desen, 34. gebelik haftasından önce doğan 30 bebek; kundaklı ve kundaksız biberonla besleme | Kundaklı beslemede bebekler Early Feeding Skills Assessment'ın ilgili tüm alt testlerinde anlamlı olarak daha yüksek puan aldı (p ≤ .001). |
Neden profesyonel eğitim?
SOFFI uygulama çalışmasında karşılaştırma, yenidoğan yoğun bakım ekibinin SOFFI eğitimi almasından önceki ve sonraki bebekler arasında yapılmıştır [5]. Ritim düzenleme çalışmasında da müdahale, hemşirelerin ritim düzenlemeli besleme protokolü üzerine sürekli eğitim almasının ardından uygulanmıştır [7].
Temel Kazanımlar
- Oral beslenmeye başlamaya ve sürdürmeye hazır oluşu gösteren fizyolojik, motor ve davranışsal durum organizasyonu bileşenlerini belirleyebileceksiniz.
- Preterm bebeklerde oral motor becerilerin gelişimini ve tıbbi durum ile gelişim düzeyinin beslenmeye hazır oluş ve ilerleme üzerindeki etkileşimini açıklayabileceksiniz.
- Solunum, kalp, nörolojik ve gastrointestinal sorunların oral beslenme başarısı üzerindeki etkisini değerlendirebileceksiniz.
- BROSS terminolojisiyle farklı emme örüntülerini ayırt edebilecek ve beslenme becerisinde beklenen ilerlemeyi göstermeyen bebekleri tanıyabileceksiniz.
- SOFFI® algoritmalarını kullanarak beslemeye başlama, sürdürme, ara verme ve sonlandırma kararlarını bebeğin fizyolojisi ve davranışına göre verebileceksiniz.
- Biberon emziğinin akış hızını etkileyen etkenleri ve dıştan ritim düzenlemenin SOFFI® algoritmasında neden son müdahale olduğunu açıklayabileceksiniz.
- Aileleri erken dönemde beslenme öncesi etkinliklere katabilecek, gelişimi destekleyici bakım ilkeleriyle ailenin ve ekibin beslenmenin ilerlemesine katkısını planlayabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
İçerik, SOFFI® kursunun resmi öğrenme hedeflerini ve Erin Ross'un DİLGEM'de uyguladığı program akışını izler [4, 11].
Bölüm 1 – Beslenmenin Gelişimsel Temelleri
- Erken beslemelerde ebeveynlerin ve bebeklerin desteklenmesi
- Beslenmenin temeli olarak homeostaz
- İçsel düzenlemenin gelişimi
- Oral motor sistemin gelişimi
- Beslenme becerilerini etkileyen tıbbi durumlar: solunum, kalp, nörolojik ve merkezi sinir sistemi, gastrointestinal bozukluklar
- Yenidoğanın dilini anlamak: bebeğin fizyolojik ve davranışsal ipuçları
- BROSS yaklaşımı ve SOFFI® algoritmalarına giriş
Bölüm 2 – SOFFI® ile Müdahale
- SOFFI® ile içsel düzenlemeyi destekleyen müdahaleler
- Beslenme sırasında homeostazı destekleyen müdahaleler: fizyolojik stabilite, hazır oluş ve katılım kararları
- Akış hızı ve emzik seçimi; dıştan ritim düzenleme
- Beslemeye ara verme ve beslemeyi sonlandırma kararları
- Destekleyici tüple beslenmeler
- Genel değerlendirme
Kimlere Yönelik?
Eğitim, yenidoğan yoğun bakım ünitesinde ya da taburculuk sonrası erken müdahalede bebeklerin oral beslenmesini destekleyen uzmanlara yöneliktir. Feeding Fundamentals SOFFI® eğitimlerini yalnızca meslek mensuplarına açmaktadır [4].
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
- Fizyoterapistler
- Yenidoğan ve çocuk hemşireleri
- Neonatoloji ve çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanları
- Çocuk gelişimi uzmanları ve erken müdahale uzmanları
- Diyetisyenler ve emzirme danışmanları
Eğitmen Hakkında
Dr. Erin Sundseth Ross, PhD, CCC-SLP, CLC, SOFFI® yönteminin geliştiricisi olan bir dil ve konuşma terapistidir. 1988'de California State University, Stanislaus'ta dil ve konuşma patolojisi alanında yüksek lisans, 2007'de University of Colorado Health Sciences Center'da klinik bilimler (sağlık hizmetleri araştırması) alanında doktora derecesi almış; 2009'da University of Colorado Pediatri Bölümü'ne bağlı Beslenme Birimi'nde iki yıllık doktora sonrası eğitimini tamamlamıştır. 2023'te Sertifikalı Emzirme Danışmanı (CLC) unvanını almıştır [11, 12]. University of Colorado Tıp Fakültesi Pediatri Anabilim Dalı'nda klinik öğretim üyesi (Assistant Clinical Professor) ve Rocky Mountain University of Health Professions'ta öğretim üyesidir. 30 yılı aşkın süredir HealthONE hastanelerinin yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde çalışmaktadır; daha önce Denver'daki SOS Feeding Solutions kliniğinde daha büyük çocuklarla çalışmıştır. Yoğun bakımdaki bebekler için gelişimsel bakım standartlarını belirleyen uzlaşı komitesinin (Consensus Committee on Developmental Care Standards for Infants in Intensive Care) üyesidir; Elsevier ve Thieme için beslenme gelişimi ve pediatrik beslenme bozukluğu üzerine kitap bölümleri yazmıştır. Feeding Fundamentals, LLC'nin sahibidir [4].
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Eğitimin tamamına katılan, her günün sonundaki çoktan seçmeli sınavı %100 ile geçen ve değerlendirme formlarını dolduran katılımcılar Certified SOFFI® Professional sertifikası alır.
- Kursun ön koşulu yoktur. İçerik orta düzeydedir ve alandaki güncel uygulamalar ve literatür hakkında genel bilgisi olan uygulayıcılara göre düzenlenmiştir [4].
Sık Sorulan Sorular
Yöntem yalnızca yenidoğan yoğun bakım ünitesinde mi kullanılır?
SOFFI hem yenidoğan yoğun bakım ünitesinde hem de erken müdahale ortamında kullanılır [4]. Kurs, taburculuk sonrasında yaşamın ilk altı ayına kadar erken müdahaleyi de ele alır [13].
Eğitim emzirmeyi de kapsıyor mu?
Kursta emzirme bebek için en iyi beslenme yöntemi olarak vurgulanır ve emzirmeyi destekleyen bazı stratejilere yer verilir. Beslenme sorunları biberonla beslenmede daha sık görüldüğü için stratejilerin çoğu biberonla beslenmeye yöneliktir [13].
Yöntem term bebeklerde de kullanılabilir mi?
Evet. SOFFI preterm bebeklerin yanı sıra tıbbi açıdan kırılgan term bebekler için de tasarlanmıştır. Kalp hastalığı ya da nörolojik bozukluğu olan term bebeklerde emme-yutma-solunum dizisi çoğu zaman yeterince bütünleşmemiştir [1]. SOFFI uygulama çalışmasında da bebekler hastalık düzeyi ya da tanıları nedeniyle dışlanmamıştır [5].
SOS Beslenme Yaklaşımıyla ilişkisi nedir?
SOS Beslenme Yaklaşımı 0–18 yaş arasındaki çocuklarda beslenme ve büyüme sorunlarını ele alan disiplinlerarası bir programdır [14]. SOFFI ise preterm ve tıbbi açıdan kırılgan bebeklerde oral beslenmeye başlama ve ilerleme sürecine odaklanır. Erin Ross daha önce SOS Feeding Solutions kliniğinde çalışmıştır ve Toomey & Associates, Inc. eğitimlerinde konuşmacı olarak yer almaktadır [4].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim İstanbul, Kartal'da yüz yüze yapılacaktır.
- Eğitim İngilizce verilecek, İngilizce–Türkçe simultane çeviri sağlanacaktır.
- SOFFI® ve eğitim materyallerinin fikri mülkiyeti Feeding Fundamentals, LLC'ye aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Ross, E. S., & Philbin, M. K. (2011). Supporting oral feeding in fragile infants: An evidence-based method for quality bottle-feedings of preterm, ill, and fragile infants. The Journal of Perinatal & Neonatal Nursing, 25(4), 349–357.
- Philbin, M. K., & Ross, E. S. (2011). The SOFFI reference guide: Text, algorithms, and appendices: A manualized method for quality bottle-feedings. The Journal of Perinatal & Neonatal Nursing, 25(4), 360–380.
- National Association of Neonatal Nurses. (2013). Infant-directed oral feeding for premature and critically ill hospitalized infants: Guideline for practice. https://ilearn.nann.org/products/infant-directed-oral-feeding-for-premature-and-critically-ill-hospitalized-infants
- Feeding Fundamentals, LLC. (2026). SOFFI® virtual full course: CE info. https://feeding-fundamentals-llc.ce-go.com/soffi-virtual-full-course-august-26-01-2026-160/ceinfo
- Horner, S., Simonelli, A. M., Schmidt, H., Cichowski, K., Hancko, M., Zhang, G., & Ross, E. S. (2014). Setting the stage for successful oral feeding: The impact of implementing the SOFFI feeding program with medically fragile NICU infants. The Journal of Perinatal & Neonatal Nursing, 28(1), 59–68.
- Watson, J., & McGuire, W. (2016). Responsive versus scheduled feeding for preterm infants. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(8), CD005255.
- Law-Morstatt, L., Judd, D. M., Snyder, P., Baier, R. J., & Dhanireddy, R. (2003). Pacing as a treatment technique for transitional sucking patterns. Journal of Perinatology, 23(6), 483–488.
- Pados, B. F., Park, J., Thoyre, S. M., Estrem, H., & Nix, W. B. (2015). Milk flow rates from bottle nipples used for feeding infants who are hospitalized. American Journal of Speech-Language Pathology, 24(4), 671–679.
- Park, J., Thoyre, S., Knafl, G. J., Hodges, E. A., & Nix, W. B. (2014). Efficacy of semielevated side-lying positioning during bottle-feeding of very preterm infants: A pilot study. The Journal of Perinatal & Neonatal Nursing, 28(1), 69–79.
- Smith, A. P., Sweeney, J. K., Ross, E. S., & Blackburn, S. (2023). Effects of swaddling during bottle feeding in preterm infants. Advances in Neonatal Care, 23(2), 182–191.
- DİLGEM. (2025). SOFFI – Frajil yenidoğanlar için oral beslenme desteği. https://dilgem.com.tr/tr/seminer/soffi-frajil-yenidoganlar-icin-oral-beslenme-destegi/
- Irish Association of Speech & Language Therapists. (2023). SOFFI training with Dr Erin Sundseth Ross. https://www.iaslt.ie/cpd-events/soffi-training/
- Education Resources, Inc. (2020). SOFFI™: Webinar, August 6–7, 2020 [Kurs broşürü]. https://educationresourcesinc.com/paupress/attachment/2792590/b3ad060c8ed4a63058392869fc705442
- DİLGEM. (t.y.). Ailelere yönelik SOS beslenme yaklaşımı eğitimi. https://dilgem.com.tr/tr/seminer/ailelere-yonelik-sos-beslenme-yaklasm-egitimi/
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir bebeğin oral beslenmeye başlaması ve beslemenin ilerletilmesine ilişkin kararlar, bebeğin tıbbi durumu dikkate alınarak yenidoğan ekibiyle birlikte verilir.
