Yetişkin Kekemelik Terapisi: Koruma Aşaması
Charles Van Riper'ın kekemeliği değiştirme terapisinde pekiştirme oturumu ve yirmi yıllık izlem
Charles Van Riper (1905–1994), kekemeliği değiştirme (stuttering modification) yaklaşımını geliştiren dil ve konuşma patoloğuydu [6]. Stuttering Foundation'ın Therapy in Action dizisi, Van Riper'ın kekeleyen bir yetişkinle haftada bir yaptığı yedi terapi oturumunu, bir yıllık izlem görüşmesini ve Barry Guitar'ın katıldığı yirmi yıllık izlem görüşmesini içeren dokuz filmden oluşur [5]. Bu video seminer, dizinin terapinin son aşamasına ayrılmış pekiştirme (stabilization) oturumunu ve danışanla yirmi yıl sonra yapılan izlem görüşmesini kapsar. Seminerde kazanımların günlük yaşama taşınması, kontrol stratejilerinin stres altında sürdürülmesi, nüksle baş etme ve danışanın kendi terapisti olması ele alınır [7].
Van Riper Terapisi ve Koruma Aşaması
Van Riper, kekemeliği değiştirme terapisini 1936–1958 yılları arasında geliştirmiştir. Yaklaşım, kekeleyen yetişkinin korku ve kaygısını azaltmayı ve temel kekemelik davranışlarını fiziksel olarak daha az zorlayıcı hale getirmeyi amaçlar; danışan kekemeliğini beklentiden takılmaya ve sözcüğün söylenmesine kadar ayrıntılı biçimde inceler [6]. Terapi dört aşamada ilerler [1, 8]:
| Aşama | Amaç |
|---|---|
| Tanıma (identification) | Danışanın kendi kekemelik davranışlarını, ikincil davranışlarını ve kekemeliğe ilişkin duygularını fark etmesi |
| Duyarsızlaştırma (desensitization) | Kekemeliğe bağlı korku ve utancın azaltılması; kekemelikle ve dinleyici tepkileriyle yüzleşme |
| Değiştirme (modification) | İptal (cancellation), kekemelikten çıkış (pull-out) ve hazırlayıcı ayar (preparatory set) ile daha az gerginlikle ve daha kontrollü kekeleme |
| Pekiştirme (stabilization) | Değişikliklerin günlük yaşama yerleştirilmesi; kendini izleme, bağımsızlık ve terapinin kademeli olarak azaltılması |
Pekiştirme aşaması, koruma ve genellemeyi de kapsar; terapi seyrekleşirken danışanın kendini izleme becerileri ve bağımsızlığı artırılır [8]. Bu seminerin konusu olan koruma aşaması, danışanın terapide öğrendiklerini terapist olmadan sürdürebilmesine odaklanır.
Therapy in Action dizisi
Dizide Van Riper, Western Michigan Üniversitesi'nde kekeleyen bir yetişkinle haftada bir, toplam yaklaşık yedi saat süren yedi oturum yürütür. Oturumlar sırasıyla tanılama görüşmesi, tanıma, duyarsızlaştırma, varyasyonlar, değiştirme/iptal, değiştirme ve izleme ve pekiştirme başlıklarını taşır; ardından bir yıllık ve yirmi yıllık izlem görüşmeleri gelir [5]. Bu seminer dizinin pekiştirme oturumunu ve yirmi yıllık izlem görüşmesini içerir.
Bilimsel Dayanak
Van Riper'ın yaklaşımı kuramsal ve klinik kaynaklarda ayrıntılı olarak tanımlanmıştır. Başlıca kaynaklar:
| Kaynak | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Van Riper, 1973 [1] | Kuramsal ve klinik temel kaynak (kitap) | Tanıma, duyarsızlaştırma, değiştirme ve pekiştirme aşamalarından oluşan kekemeliği değiştirme terapisinin ayrıntılı tanımı. |
| Blood vd., 2001, J Fluency Disord [2] | Therapy in Action dizisindeki yedi terapi kaydının analizi; 10 değerlendirici, Hill Danışman Sözel Yanıt Kategori Sistemi | Van Riper'ın 2.363 sözel yanıtı dokuz kategoriye ayrıldı. En sık doğrudan yönlendirme, bilgi verme ve kapalı uçlu soru kullandı; oturumlar ilerledikçe yüzleştirme ve kendini açmayı daha az, öğretici ve bilgilendirici yanıtları daha çok kullandı. |
| Smits-Bandstra ve Yovetich, 2003, J Speech Lang Pathol Audiol [3] | Tek denekli desen, 5 okul çağı çocuğu; iptal, çıkış ve hazırlayıcı ayarı akıcılık teknikleri ve bilişsel yöntemlerle birleştiren üç haftalık program | Tedavi alan üç çocuğun akıcılığı ve tutumları iyileşti. Yazarlar kazanımların korunması için uygulamanın sürdürülmesini ve terapi ipuçlarının kademeli azaltılmasını önerdi. |
| Byrd vd., 2016, Am J Speech Lang Pathol [4] | Anket, 206 kekeleyen yetişkin | Gönüllü kekeleme, kişinin kendi kekemeliğine benzediğinde ve klinik dışında kullanıldığında daha fazla duygusal, davranışsal ve bilişsel yarar sağladı. |
| Neumann vd., 2017, Dtsch Arztebl Int [9] | Alman S3 kılavuzuna dayanan derleme; 2000–2016 arasından 43 yayın | Ergen ve yetişkinlerde kekemeliği değiştirme için etki büyüklükleri d = 0,56–0,65'tir. Kılavuz günlük yaşama transfer, programlı öz yönetim ve koruma programlarını önerir; nüksle baş etmeye yönelik önlem içermeyen terapilerin kullanılmamasını belirtir. |
Temel Kazanımlar
- Van Riper terapisinin tanıma, duyarsızlaştırma, değiştirme ve pekiştirme aşamalarını ve pekiştirme aşamasının yerini açıklayabileceksiniz.
- İptal, kekemelikten çıkış ve hazırlayıcı ayar tekniklerinin günlük konuşmada sürdürülmesini planlayabileceksiniz.
- Danışanın kendini izleme becerilerini ve bağımsızlığını artırarak terapiyi kademeli olarak azaltabileceksiniz.
- Stres altında kontrol stratejilerinin sürdürülmesi ve nüks belirtilerinin fark edilmesi için danışanla birlikte plan yapabileceksiniz.
- Danışanın kendi terapisti olmasını destekleyen görevler belirleyebileceksiniz.
- Van Riper'ın terapi görüşmelerindeki sözel yanıt biçimlerini kendi klinik görüşmelerinizle karşılaştırabileceksiniz.
- Yirmi yıllık izlem görüşmesinden yola çıkarak kekemeliği değiştirme terapisinin uzun dönem sonuçlarını tartışabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Seminer iki bölümden oluşur:
- Bölüm 1 – Pekiştirme (Stabilization) oturumu: Van Riper'ın danışanla yaptığı son terapi oturumu
- Bölüm 2 – Yirmi yıllık izlem: danışan Jeff ve Barry Guitar ile terapinin uzun dönem etkililiği üzerine görüşme
Seminerde ele alınan konular:
- Konuşma kazanımlarının günlük yaşama yayılması
- Kontrol stratejilerinin stres altında sürdürülmesi
- Nüks durumlarıyla baş etme
- Duygusal dayanıklılık ve öz disiplin
- Danışanın kendi terapisti olması
- Terapinin uzun dönem sonuçları
Kaynak: DİLGEM seminer sayfası ve Stuttering Foundation dizi bölümleri [5, 7].
Kimlere Yönelik?
Seminer, kekeleyen ergen ve yetişkinlerle çalışan, kekemeliği değiştirme yaklaşımını uygulayan ya da öğrenmek isteyen uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Kekemelik alanında çalışan öğrenciler, araştırmacılar ve uzmanlar
Eğitmen Hakkında
Charles Gage Van Riper (1 Aralık 1905 – 25 Eylül 1994), Michigan Üniversitesi'nde İngilizce alanında yüksek lisans, Iowa Üniversitesi'nde doktora yapmıştır. 1936'da bugünkü Western Michigan Üniversitesi'nde göreve başlamış, üniversitenin konuşma kliniğini kurmuş ve yönetmiş, konuşma patolojisi ve odyoloji bölümünün ilk başkanı olmuştur. İki yaşından itibaren kekelemiş ve meslek yaşamı boyunca kekeleyen biri olarak çalışmıştır. Speech Correction: Principles and Methods, The Nature of Stuttering ve The Treatment of Stuttering kitaplarının yazarıdır. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA), kekemelik yaşamış ve etkili iletişime ulaşmış kişilerin başarılarını onurlandırmak için onun adını taşıyan bir ödül vermektedir [6].
Yirmi yıllık izlem görüşmesinde Vermont Üniversitesi'nden Barry Guitar, Ph.D. yer alır [5].
Sık Sorulan Sorular
Seminer, dizinin önceki oturumlarını izlemeden anlaşılır mı?
Seminer terapinin son aşamasını ve izlemi kapsar. Tanıma, duyarsızlaştırma ve değiştirme aşamalarının temel kavramları (iptal, çıkış, hazırlayıcı ayar) bu sayfadaki tabloda özetlenmiştir; bu kavramları bilen bir terapist seminerdeki pekiştirme oturumunu izleyebilir.
Kayıtlar gerçek terapi oturumları mı?
Evet. Dizi, Van Riper'ın kekeleyen bir yetişkinle yürüttüğü terapi oturumlarının kayıtlarıdır [5]. Blood ve arkadaşları, Van Riper'ın terapist olarak verdiği sözel yanıtları bu kayıtların dökümleri üzerinden incelemiştir [2].
Yaklaşım okul çağı çocuklarda kullanılabilir mi?
Videodaki danışan bir yetişkindir. Kekemeliği değiştirme tekniklerinin okul çağında akıcılık şekillendirmeyle birlikte nasıl uygulandığı DİLGEM'deki Kekemelik Terapisi: Okulda Çalışan Klinisyenler İçin Pratik Öneriler seminerinde ele alınır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Video İngilizcedir; Türkçe altyazı seçeneği vardır.
- Kayıtlar Stuttering Foundation'ın Therapy in Action – Dr. Charles Van Riper (#1080) dizisinden alınmıştır; içeriğin hakları Stuttering Foundation'a aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Van Riper, C. (1973). The treatment of stuttering. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
- Blood, G. W., Blood, I. M., McCarthy, J., Tellis, G., & Gabel, R. (2001). An analysis of verbal response patterns of Charles Van Riper during stuttering modification therapy. Journal of Fluency Disorders, 26(2), 129–147.
- Smits-Bandstra, S. M., & Yovetich, W. S. (2003). Treatment effectiveness for school age children who stutter. Journal of Speech-Language Pathology and Audiology, 27(2), 125–133.
- Byrd, C. T., Gkalitsiou, Z., Donaher, J., & Stergiou, E. (2016). The client perspective on voluntary stuttering. American Journal of Speech-Language Pathology, 25(3), 290–305.
- Stuttering Foundation. (t.y.). Therapy in action – Dr. Charles Van Riper (#1080) [Video dizisi]. Memphis, TN: Stuttering Foundation of America.
- Charles Van Riper. (t.y.). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Van_Riper (Western Michigan University News, 2007 ve ASHA kaynaklarına dayanır).
- DİLGEM. (2026). Yetişkin Kekemelik Terapisi: Koruma Aşaması [Seminer açıklaması].
- Scharstein, T. (2025). Most exciting thing in the stuttering community: Van Riper tapes. Stuttering Foundation Magazine, Sonbahar 2025.
- Neumann, K., Euler, H. A., Bosshardt, H.-G., Cook, S., Sandrieser, P., & Sommer, M. (2017). The pathogenesis, assessment and treatment of speech fluency disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 114, 383–390.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Terapi yaklaşımı, danışanın özellikleri ve hedefleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.
