Kekeleyen Okul Öncesi Çocuklarla Çalışmak: Başarılı Müdahale Stratejileri
Okul öncesi kekemelikte çok boyutlu değerlendirme, müdahale kararı ve ebeveyn katılımı
Okul öncesi dönemde kekemelik sık görülür ve çocukların önemli bir bölümünde kendiliğinden geçer; bu nedenle müdahaleye ne zaman ve nasıl başlanacağı klinik kararın merkezindedir. Bu dönem için randomize kontrollü çalışmalarla incelenmiş doğrudan ve dolaylı tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Seminer, akıcılık bozuklukları alanında uzman dil ve konuşma terapisti Kristin A. Chmela, M.A., CCC-SLP tarafından verilmektedir ve Vimeo üzerinden video olarak izlenir. Katılımcılar çok boyutlu değerlendirme ve tedavi yaklaşımını, araştırmaya dayalı müdahale kararını, terapide kullanılabilecek pratik stratejileri ve ebeveynleri sürece katmanın yapılandırılmış yollarını, uygulama gösterimleri ve ebeveyn anlatımlarıyla birlikte inceleyecektir.
Okul Öncesi Kekemelikte Müdahale Kararı
Avustralya'da 1600'ü aşkın çocuğun bebeklikten 4 yaşına kadar izlendiği toplum temelli çalışmada 4 yaşına kadar kümülatif kekemelik insidansı yaklaşık %11 bulunmuş, başlangıçtan sonraki 12 ay içinde iyileşme oranı %6,3'te kalmıştır [1]. Epidemiyolojik derlemeler ise başlangıç riskinin büyük kısmının 5 yaşından önce geçtiğini, kendiliğinden iyileşmenin yüksek oranda görüldüğünü ve kalıcı ile iyileşen alt tiplerin ayrıştırılabildiğini göstermektedir [2]. Bu iki bulgu birlikte, müdahale kararında kalıcılık riskinin, kekemeliğin çocuk ve aile üzerindeki etkisinin ve ailenin kaygısının birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Seminerde ele alınan yaklaşım çok boyutludur: çocuğun konuşma gelişimindeki değişimler gözlenir, yaşadığı iletişim güçlükleri analiz edilir, konuşma kaygısı ve iletişimdeki özgüveni de terapinin hedefleri arasında yer alır. Ebeveynlerle iletişim, ev ortamında destek önerileri ve ailenin kaygılarının ele alınması sürecin parçasıdır [3].
Tedavi Seçenekleri
Okul öncesi kekemelikte randomize kontrollü çalışmalarla incelenmiş yaklaşımlar arasında, ebeveynin çocuğun akıcı konuşmasına ve kekemelik anlarına sözel geribildirim verdiği doğrudan bir program olan Lidcombe Programı ile ebeveynin konuşma biçimini ve çevresel talepleri düzenlediği dolaylı bir yöntem olan RESTART-DCM yer alır. İki yöntemi karşılaştıran randomize çalışmada 18. aydaki sonuçlar benzer bulunmuştur [5]. Alman kılavuzuna dayanan derleme, 3–6 yaş için Lidcombe Programının etkililiğine ilişkin kanıtı en güçlü kanıt olarak değerlendirir [7]. Seminer, klinisyenin değerlendirme, seans planlama ve ebeveyn katılımı konusundaki genel becerilerine odaklanır.
Bilimsel Dayanak
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Reilly vd., 2013, Pediatrics [1] | Toplum temelli prospektif kohort, 1600'ü aşkın çocuk | 4 yaşına kadar kümülatif insidans yaklaşık %11; başlangıçtan sonraki 12 ayda iyileşme %6,3. |
| Yairi ve Ambrose, 2013, J Fluency Disord [2] | Epidemiyolojik derleme | Başlangıç riskinin çoğu 5 yaşından önce geçer; boylamsal çalışmalar yüksek oranda kendiliğinden iyileşmeyi destekler. |
| Jones vd., 2005, BMJ [4] | RKÇ, 54 çocuk, 3–6 yaş, Lidcombe | 9. ayda kekelenen hece oranı Lidcombe grubunda %1,5, kontrol grubunda %3,9. |
| de Sonneville-Koedoot vd., 2015, PLOS ONE [5] | RKÇ, 199 çocuk, Lidcombe ve RESTART-DCM | 18. ayda kekelemeyen çocuk oranı %76,5 ve %71,4; Lidcombe ilk üç ayda daha hızlı azalma sağladı. |
| Sjøstrand vd., 2021, Cochrane [6] | Sistematik derleme, 4 RKÇ, 151 çocuk | Lidcombe bekleme listesine göre kekelenen hece oranını ortalama 2,16 puan azalttı. |
| Neumann vd., 2017, Dtsch Arztebl Int [7] | Alman kılavuzuna dayanan derleme | Okul öncesi dönemde Lidcombe için etki büyüklüğü d = 0,72–1,00. |
Temel Kazanımlar
- Kalıcı kekemeliği yordayan etkenleri tanıyabilecek ve müdahaleye başlama zamanına araştırmaya dayalı yönergelerle karar verebileceksiniz.
- Çocuğun konuşma gelişimindeki değişimleri izleyebilecek ve yaşadığı iletişim güçlüklerini çok boyutlu olarak analiz edebileceksiniz.
- Terapi seanslarını sistematik biçimde planlayabileceksiniz.
- Kolay ve gevşek konuşmayı çocuğa ve ebeveyne modelleyebileceksiniz.
- Konuşma kaygısını azaltmaya ve çocuğun iletişimdeki özgüvenini artırmaya yönelik stratejileri terapiye yerleştirebileceksiniz.
- Ebeveynleri yapılandırılmış biçimde sürece katabilecek, ev ortamında destek için öneriler verebileceksiniz.
- Hedeflenen iletişim davranışlarını grafik üzerinde izleyebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Seminer dört bölümden oluşur ve uygulama gösterimleri ile ebeveynlerin tedavi deneyimlerini anlattığı kesitleri içerir [3].
- Okul öncesi kekemeliğin çok boyutlu değerlendirilmesi ve tedavisi
- Konuşma gelişimindeki değişimlerin gözlenmesi ve desteğin başlatılacağı noktanın belirlenmesi
- Müdahale zamanına ilişkin araştırmaya dayalı yönergeler
- Çocuğun yaşadığı iletişim güçlüklerinin analizi
- Konuşma kaygısının azaltılması ve konuşurken özgüvenin desteklenmesi
- Terapiyi çocuk için doğal ve keyifli kılan pratik stratejiler; kolay ve gevşek konuşmanın modellenmesi
- Ailenin rolü: ebeveynlerle iletişim, ev ortamında destek önerileri, çocuğun ve ailenin kaygılarına bütüncül yaklaşım
Kimlere Yönelik?
Seminer, okul öncesi dönemde kekeleyen çocuklarla çalışan uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
Eğitmen Hakkında
Kristin A. Chmela, M.A., CCC-SLP, BCS-F, dil ve konuşma terapistidir ve akıcılık bozukluklarında kurul onaylı uzmandır. Şikago yakınlarındaki Chmela Fluency Center'da her yaştan akıcılık bozukluğu olan danışanlarla çalışmaktadır. Kekeleyen okul çağı çocukları için düzenlenen Camp Shout Out programının kurucu ortağı ve eş yöneticisidir. American Board of Fluency and Fluency Disorders'ın başkanlığını yapmış, Stuttering Foundation ile eğitim videoları ve yayınlar hazırlamıştır [3, 8]. Yaklaşık kırk yıldır klinik çalışmanın yanında meslektaşlarına mentorluk yapmakta ve terapist yetiştirmektedir; akıcılık bozukluklarına ilgisi kısmen kendi kekemelik deneyimine dayanır.
Sık Sorulan Sorular
Kekemelik başladığında hemen tedaviye başlamak gerekir mi?
Kendiliğinden iyileşme sık görülür [2], ancak toplum temelli çalışmada başlangıçtan sonraki ilk 12 ayda iyileşen çocuk oranı düşük kalmıştır [1]. Seminerde, kalıcılık riskini yordayan etkenlere dayanan müdahale kararı yönergeleri ele alınır.
Doğrudan ve dolaylı yaklaşımların sonuçları farklı mıdır?
Lidcombe Programı ile RESTART-DCM'yi karşılaştıran çalışmada doğrudan tedavi ilk üç ayda daha hızlı azalma sağlamış, 18. aydaki sonuçlar ise benzer bulunmuştur [5].
Okul öncesi kekemelik tedavisinde ebeveynin rolü nedir?
Randomize çalışmalarla incelenen her iki yöntemde de tedaviyi çocuğun günlük ortamında ebeveyn uygular, süreci klinisyen yönetir [5]. Seminerde ebeveyn katılımı için yapılandırılmış bir yaklaşım ele alınır ve ebeveynler tedavi deneyimlerini kendi anlatımlarıyla aktarır [3].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim İngilizcedir; Türkçe altyazı seçeneği bulunmaktadır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Reilly, S., Onslow, M., Packman, A., Cini, E., Conway, L., Ukoumunne, O. C., Bavin, E. L., Prior, M., Eadie, P., Block, S., & Wake, M. (2013). Natural history of stuttering to 4 years of age: A prospective community-based study. Pediatrics, 132(3), 460–467.
- Yairi, E., & Ambrose, N. (2013). Epidemiology of stuttering: 21st century advances. Journal of Fluency Disorders, 38(2), 66–87.
- Stuttering Foundation. (t.y.). Working with preschoolers who stutter: Successful intervention strategies [Video]. https://www.stutteringhelp.org
- Jones, M., Onslow, M., Packman, A., Williams, S., Ormond, T., Schwarz, I., & Gebski, V. (2005). Randomised controlled trial of the Lidcombe programme of early stuttering intervention. BMJ, 331(7518), 659.
- de Sonneville-Koedoot, C., Stolk, E., Rietveld, T., & Franken, M.-C. (2015). Direct versus indirect treatment for preschool children who stutter: The RESTART randomized trial. PLOS ONE, 10(7), e0133758.
- Sjøstrand, Å., Kefalianos, E., Hofslundsengen, H., Guttormsen, L. S., Kirmess, M., Lervåg, A., Hulme, C., & Bottegaard Næss, K.-A. (2021). Non-pharmacological interventions for stuttering in children six years and younger. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(9), CD013489.
- Neumann, K., Euler, H. A., Bosshardt, H.-G., Cook, S., Sandrieser, P., & Sommer, M. (2017). The pathogenesis, assessment and treatment of speech fluency disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 114, 383–390.
- SpeechTherapyPD. (t.y.). Kristin Chmela [Eğitmen profili]. https://www.speechtherapypd.com/presenters/kristin-chmela
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Müdahalenin zamanı ve biçimi, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.