Uygulamalı Çocuk Resimlerini Değerlendirme Eğitimi
Çizim gelişimi, standart çizim testleri ve resim aracılığıyla çocukla iletişim
Çocuk resimleri klinik ve eğitim ortamlarında üç ayrı amaçla kullanılır: çocuğun gelişim düzeyini gözlemlemek, standart çizim testleriyle puanlama yapmak ve çocukla iletişimi kolaylaştırmak. Çizmenin çocuğun anlattıklarını artırdığı deneysel çalışmalarla gösterilmiştir. Eğitim, Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven tarafından video olarak verilmektedir. Katılımcılar çizim gelişim evreleri, Goodenough-Harris Bir İnsan Çiz Testi, Gesell Gelişim Figürleri Testi, Ev-Ağaç-İnsan Testi ve Machover Bir İnsan Çiz Testi üzerinde çalışacak; resimlerin nasıl yorumlanacağını ele alacaktır.
Çocuk Resimlerinin Değerlendirilmesi Nedir?
Resim, çocukların becerilerini doğal biçimde ortaya koydukları, çoğunlukla eğlenmek ve rahatlamak için başvurdukları sembolik bir anlatım biçimidir. Çizim performansı aynı anda çocuğun gelişim düzeyi, görsel-motor becerileri ve iç dünyası hakkında bilgi verebilir. Değerlendirmede hangi amaçla bakıldığı belirleyicidir; her amaç için farklı yöntemler kullanılır [1].
Eğitimde ele alınan kullanım alanları
| Amaç | Neye bakılır? | Eğitimdeki araçlar |
|---|---|---|
| Çizim gelişimi | Çizimin yaşa uygun evrede olup olmadığı, evreden sapmalar | Karalama, şematik öncesi, şematik ve gerçekçilik evreleri |
| Bilişsel ve psikomotor değerlendirme | Kavramsal gelişim, çizgi kalitesi, mekân kullanımı, figür kopyalama, görsel-motor koordinasyon | Goodenough-Harris Bir İnsan Çiz Testi, Gesell Gelişim Figürleri Testi |
| Duygusal ve ilişkisel değerlendirme | Benlik algısı, ilişkisel gereksinimler, savunma mekanizmaları; renk, boyut, konum, eksik ya da abartılı ayrıntılar | Ev-Ağaç-İnsan Testi, Machover Bir İnsan Çiz Testi |
| İletişim | Çocuğun çizerken ve çizimi üzerine anlattıkları | Çizim üzerinden görüşme yolları |
Bir İnsan Çiz Testi'nin projektif kullanımı Machover'a (1949) dayanır [1]. Goodenough-Harris ve Gesell figürleri gibi testler ise belirli puanlama ölçütleriyle uygulanır; bu nedenle eğitimde testlerin standart yönergeye ve etik ilkelere uygun uygulanması ve puanlanması ayrıca ele alınır.
Değerlendirme Süreci
Eğitimde bir çizim, gelişimden yoruma doğru ilerleyen katmanlar halinde incelenir:
- Çizimin hangi gelişim evresinde olduğunun ve yaşa göre beklenenden sapmaların belirlenmesi
- Çizim performansının bilişsel olgunluk ve kavramsal gelişim açısından değerlendirilmesi
- Çizgi kalitesi, mekân kullanımı ve figür kopyalama üzerinden görsel-motor koordinasyon ve algının incelenmesi
- Standart testlerin yönergesine uygun uygulanması ve puanlanması
- Ev-Ağaç-İnsan ve Machover testlerinde çocuğun iç dünyasına, ilişkisel gereksinimlerine, benlik algısına ve savunmalarına ilişkin hipotezlerin oluşturulması
- Renk, boyut, konum ve eksik ya da abartılı ayrıntıların çocuğun istek, korku ve fantezileriyle birlikte ele alınması
Çizim aynı zamanda görüşmenin bir parçası olarak kullanılır. Çocuktan bir deneyimini hem çizmesini hem anlatmasını istemek, yalnızca anlatmasını istemeye göre daha fazla bilgi edinilmesini sağlar [3].
Bilimsel Dayanak
Çocuk çizimlerinin geçerliği, kullanım amacına göre ayrı ayrı incelenmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Guo vd., 2023, Front Psychiatry [2] | Ev-Ağaç-İnsan Testi'ne ilişkin sistematik derleme ve meta-analiz, 30 kesitsel çalışma, 6.295 katılımcı | 341 çizim özelliğinden 50'si en az üç çalışmada incelenmiş, bunların 39'u ruhsal bozukluklarla anlamlı ilişkili bulunmuştur. Birleştirilmiş olasılık oranları bütün çizim için 4,20, ev için 3,95, ağaç için 2,70, insan için 2,16'dır. |
| MacLeod, Gross ve Hayne, 2013, Appl Cogn Psychol [3] | Deneysel çalışma, 5–6 ve 11–12 yaşlarında 60 çocuk; çiz ve anlat ile yalnızca anlat koşulları | Çizen çocuklar mutlu, kızgın, gururlu ve endişeli oldukları deneyimler hakkında yaklaşık iki kat bilgi verdi. Artış kim, ne oldu gibi olay ayrıntılarındaydı. |
Temel Kazanımlar
- Karalama, şematik öncesi, şematik ve gerçekçilik evrelerini yaşa göre ayırt edebilecek ve çizimdeki gelişimsel sapmaları belirleyebileceksiniz.
- Çizim performansını bilişsel olgunluk ve kavramsal gelişim hakkında ipucu veren bir veri olarak değerlendirebileceksiniz.
- Çizgi kalitesi, mekân kullanımı ve figür kopyalama üzerinden görsel-motor koordinasyonu ve algıyı inceleyebileceksiniz.
- Goodenough-Harris Bir İnsan Çiz Testi'ni ve Gesell Gelişim Figürleri Testi'ni standart yönergeye ve etik ilkelere uygun biçimde uygulayıp puanlayabileceksiniz.
- Ev-Ağaç-İnsan ve Machover Bir İnsan Çiz testlerinde çocuğun benlik algısına, ilişkisel gereksinimlerine ve savunmalarına ilişkin hipotezler oluşturabileceksiniz.
- Renk, boyut, konum ve eksik ya da abartılı ayrıntıları çocuğun anlattıklarıyla birlikte ele alarak yorumlayabileceksiniz.
- Çizimi, çocukla görüşmede anlatımı kolaylaştıran bir araç olarak kullanabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
1. Çizim Gelişimi ve Bilişsel Değerlendirme
- Çizim gelişim süreçleri: karalama, şematik öncesi, şematik ve gerçekçilik evreleri
- Yaşa uygun çizim ve gelişimsel sapmalar
- Çizim performansı ile bilişsel olgunluk, kavramsal gelişim ve zekâ düzeyi arasındaki ilişki
- Çizgi kalitesi, mekân kullanımı ve figür kopyalama üzerinden görsel-motor koordinasyon ve algı
2. Standart Çizim Testleri
- Goodenough-Harris Bir İnsan Çiz Testi: uygulama ve puanlama
- Gesell Gelişim Figürleri Testi: uygulama ve puanlama
- Uygulamada standartlara ve etik ilkelere uyum
3. Duygusal ve İlişkisel Değerlendirme
- Ev-Ağaç-İnsan Testi
- Machover Bir İnsan Çiz Testi
- Benlik algısı, ilişkisel gereksinimler ve savunma mekanizmaları
- Sembolik dil: renk, boyut, konum, eksik ve abartılı ayrıntılar; çocuğun istek, korku ve fantezileri
4. Resim Üzerinden İletişim
- Resim dilinin sembolik niteliği ve çocuğun iç dünyasını anlamadaki yeri
- Çizim aracılığıyla çocukla iletişim kurma yolları
Kimlere Yönelik?
Eğitim, çocuklarla değerlendirme ve psikolojik danışma çalışmaları yürüten ruh sağlığı uzmanlarına yöneliktir.
- Psikologlar
- Psikolojik danışmanlar
- Psikiyatristler
- İlgili bölümlerin son sınıf öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven, lisans eğitimini 2002 yılında Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde tamamlamıştır. Yüksek lisans derecesini 2008 yılında Pamukkale Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden, doktora derecesini 2019 yılında Ege Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden travma sonrası gelişim ve psikolojik sağlamlık konulu tez çalışmasıyla almıştır. 2004–2010 yılları arasında Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde akademisyen olarak görev yapmış, 2010 yılından itibaren İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı çeşitli kurum ve okullarda psikolojik danışman olarak çalışmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı'ndaki görevi sırasında çalıştığı ilçelerdeki travma ve krize müdahale ekiplerinde yer almış, il genelinde okullarda yaşanan travmatik olaylara yönelik müdahalelerde bulunmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Değerlendirme sonuçları rapora nasıl yansıtılmalı?
Standart puanlaması olan testlerde puan, testin yönergesi ve normlarıyla birlikte raporlanır. Projektif yorumlar ise kesin bulgu olarak yazılmaz; görüşme, gözlem, öykü ve standart ölçümlerle desteklenen ya da desteklenmeyen hipotezler olarak sunulur [1].
Çizim sırasında çocuğa nasıl soru sorulmalı?
Çizim, çocuğun verdiği olay ayrıntısını artırır [3]. Çizim sırasında sorulan soruların yönlendirici olmaması ve çocuğun kendi anlatımının esas alınması önemlidir.
Eğitim sanat terapisi uygulamasını kapsıyor mu?
Eğitimin odağı çocuk resimlerinin değerlendirilmesi ve resim aracılığıyla iletişimdir. Sanat temelli terapi müdahaleleri eğitimin kapsamında yer almaz.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Lilienfeld, S. O., Wood, J. M., & Garb, H. N. (2000). The scientific status of projective techniques. Psychological Science in the Public Interest, 1(2), 27–66.
- Guo, H., Feng, B., Ma, Y., Zhang, X., Fan, H., Dong, Z., Chen, T., & Gong, Q. (2023). Analysis of the screening and predicting characteristics of the house-tree-person drawing test for mental disorders: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 13, 1041770.
- MacLeod, E., Gross, J., & Hayne, H. (2013). The clinical and forensic value of information that children report while drawing. Applied Cognitive Psychology, 27, 564–573.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir çocuğun gelişimi ve ruhsal durumu hakkındaki kararlar, çizimlerin yanı sıra görüşme, gözlem, öykü ve standart ölçümler birlikte değerlendirilerek verilir.
