Kapsamlı Nöropsikolojik Düzenleme Teknikleri
Bireysel nöropsikolojik profile dayalı müdahale planlaması ve otonom sinir sistemini düzenlemeye yönelik beceriler
Eğitim iki konuyu bir araya getirir: bireyin bilişsel ve davranışsal işlevlerinin güçlü ve zayıf yönleriyle değerlendirilip bu profile göre rehabilitasyon ve eğitim programı oluşturulması, ve polivagal kuram çerçevesinde otonom sinir sistemini düzenlemeye yönelik beceriler. Kalp hızı değişkenliği biyogeribildirimi gibi düzenleme yöntemlerinin stres ve kaygıyı azalttığı meta-analizlerle gösterilmiştir [2]. Eğitim, Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven tarafından iki bölüm halinde video olarak verilmektedir. Katılımcılar yetişkinlerle, çocuk ve ergenlerle uygulanabilecek düzenleme teknikleri, bireysel farklılıklar, multidisipliner çalışma, aile katılımı ve sürekli değerlendirme üzerinde çalışacaktır.
Nöropsikolojik Düzenleme Nedir?
Eğitimde nöropsikolojik düzenleme, bireyin bilişsel ve davranışsal işlevlerinin ayrıntılı biçimde anlaşılmasına dayanan müdahale planlamasını ifade eder. Her bireyin kendine özgü bir nöropsikolojik profili vardır: bir kişi hafıza ya da dikkatte zorlanırken bir başkası dil ya da problem çözmede güçlü olabilir. Bu profil, tedavi planlamasına, ilerlemenin izlenmesine ve güçlü yönleri destekleyip zayıf alanlarda gelişimi hedefleyen bireysel programların hazırlanmasına temel oluşturur.
Eğitimin ikinci odağı otonom sinir sisteminin düzenlenmesidir. Porges'in polivagal kuramı, beyin sapındaki ventral ve dorsal bölgelerin kalbin vagal denetimini farklı biçimlerde etkilediğini, ventral sistemin sosyal yakınlaşmayla, dorsal sistemin ise savunma amaçlı donakalmayla ilişkili olduğunu öne sürer [1]. Eğitimde bu çerçeve, danışanın stres tepkilerini anlamak ve düzenlemeye yönelik beceriler kazandırmak için kullanılır.
Eğitimde ele alınan çalışma alanları
| Alan | Kapsam |
|---|---|
| Bireysel farklılıklar | Hafıza, dikkat, dil ve problem çözmede güçlü ve zayıf yönlerin belirlenmesi |
| Rehabilitasyon ve eğitim stratejileri | Profile göre bireyselleştirilmiş program; otonom sinir sistemini düzenlemeye yönelik beceriler |
| Multidisipliner yaklaşım | Nöropsikolog, nörolog, psikiyatrist, terapist ve eğitimcinin birlikte çalışması |
| Ebeveyn ve aile katılımı | Evdeki davranışlar ve günlük rutinler hakkında bilgi; aile desteğinin müdahaleye katkısı |
| Sürekli değerlendirme ve takip | Değişimin ve müdahale etkisinin düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi |
Değerlendirmeden İzlemeye
- Bireyin bilişsel ve davranışsal işlevlerinin değerlendirilmesi ve nöropsikolojik profilinin çıkarılması
- Güçlü yönlerin ve desteklenmesi gereken alanların belirlenmesi
- Güçlü yönleri kullanan ve zayıf alanlarda gelişimi hedefleyen bireysel rehabilitasyon ve eğitim programının hazırlanması
- Programın farklı meslek gruplarıyla birlikte yürütülmesi
- Özellikle çocuk ve gençlerde ailenin değerlendirmeye ve uygulamaya katılması
- Değişimin ve müdahale etkisinin düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi
Bilimsel Dayanak
Eğitimde ele alınan konulara ilişkin başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Goessl, Curtiss ve Hofmann, 2017, Psychol Med [2] | Meta-analiz, kalp hızı değişkenliği (HRV) biyogeribildirimi, 24 çalışma, 484 katılımcı | Bildirilen stres ve kaygıda büyük azalma: grup içi Hedges g = 0,81; kontrol koşullarına göre g = 0,83. Etki; oturum sayısı, yanlılık riski ve kaygı bozukluğu tanısından bağımsızdı. |
| Shields, Sazma ve Yonelinas, 2016, Neurosci Biobehav Rev [3] | Meta-analiz, 51 çalışma, 2.486 katılımcı | Akut stres çalışma belleğini (g = −0,20) ve bilişsel esnekliği (g = −0,30) bozdu. Ketlemede etki türe göre değişti: tepki ketlemesi güçlendi, bilişsel ketleme zayıfladı. |
| Kaminski vd., 2008, J Abnorm Child Psychol [4] | Meta-analiz, 0–7 yaş çocukların ebeveynlerine yönelik programlar, 77 çalışma | Ebeveyn eğitimi çocukların erken davranış sorunlarını azaltmada etkiliydi (ortalama etki büyüklüğü 0,34). Tutarlı tepki verme ve ebeveynin kendi çocuğuyla alıştırma yapması daha büyük etkiyle ilişkiliydi. |
Temel Kazanımlar
- Bireylerin bilişsel ve davranışsal işlevlerini güçlü ve zayıf yönleriyle analiz edebileceksiniz.
- Nöropsikolojik değerlendirmenin müdahale planlamasındaki ve ilerlemenin izlenmesindeki rolünü açıklayabileceksiniz.
- Hafıza, dikkat, dil ve problem çözme alanlarında bireyin kendine özgü profilini değerlendirmeye dahil edebileceksiniz.
- Değerlendirme sonuçlarına dayanarak güçlü yönleri destekleyen ve zayıf alanlarda gelişimi hedefleyen bireysel rehabilitasyon ve eğitim programları oluşturabileceksiniz.
- Polivagal kuram çerçevesinde ele alınan otonom sinir sistemi düzenleme becerilerini yetişkin, çocuk ve ergen danışanlarla uygulayabileceksiniz.
- Multidisipliner ekip içinde çalışmayı ve ailenin sürece katılımını planlayabileceksiniz.
- Müdahalenin etkisini düzenli aralıklarla yeniden değerlendirerek programı güncelleyebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Eğitim iki bölümden oluşur ve şu başlıkları kapsar:
- Nöropsikolojik düzenleme tekniklerine giriş: yetişkinler, çocuklar ve ergenler
- Polivagal kuram çerçevesinde otonom sinir sisteminin düzenlenmesi
- Bireysel farklılıkların anlaşılması
- Rehabilitasyon ve eğitim stratejileri
- Multidisipliner yaklaşım
- Ebeveyn ve aile katılımı
- Sürekli değerlendirme ve takip
Kimlere Yönelik?
Eğitim, yetişkinlerle, çocuklarla ve ergenlerle çalışan ruh sağlığı, eğitim ve rehabilitasyon uzmanlarına yöneliktir.
- Psikologlar
- Psikolojik danışmanlar
- Aile danışmanları
- Okul öncesi öğretmenleri
- Sınıf öğretmenleri
- Özel eğitim ve rehabilitasyon uzmanları
- Sosyal hizmet uzmanları
Eğitmen Hakkında
Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven, lisans eğitimini 2002 yılında Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde tamamlamıştır. Yüksek lisans derecesini 2008 yılında Pamukkale Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden, doktora derecesini 2019 yılında Ege Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden travma sonrası gelişim ve psikolojik sağlamlık konulu tez çalışmasıyla almıştır. 2004–2010 yılları arasında Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde akademisyen olarak görev yapmış, 2010 yılından itibaren İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı çeşitli kurum ve okullarda psikolojik danışman olarak çalışmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı'ndaki görevi sırasında çalıştığı ilçelerdeki travma ve krize müdahale ekiplerinde yer almış, il genelinde okullarda yaşanan travmatik olaylara yönelik müdahalelerde bulunmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Eğitim standart nöropsikolojik testlerin uygulanmasını öğretiyor mu?
Eğitimin odağı, bireysel nöropsikolojik profilin müdahale planlamasında nasıl kullanılacağıdır. Belirli standart testlerin uygulanması ve puanlanması eğitimin içeriğinde yer almaz; bu testler ilgili mesleki yeterliğe sahip uzmanlarca uygulanır ve yorumlanır.
Aile sürece nasıl katılır?
Ebeveynler evdeki davranışlar ve günlük rutinler hakkında değerlendirmeye bilgi sağlar ve evde uygulamayı sürdürür. Küçük çocuklarda ebeveynin çocuğuyla alıştırma yapması ve tutarlı tepki vermesi, ebeveyn programlarında daha büyük etkiyle ilişkili bulunmuştur [4].
Düzenleme teknikleri her yaş grubunda aynı biçimde mi uygulanır?
Eğitim hem yetişkinlerle hem çocuk ve ergenlerle kullanılabilecek teknikleri kapsar. Çocuklarda tekniklerin yönergesi, süresi ve sunuluş biçimi gelişim düzeyine göre uyarlanır ve aile uygulamaya dahil edilir.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Nöropsikolojik değerlendirme ve tıbbi tanı, ilgili alanda yetkin uzmanların sorumluluğundadır; eğitim bu değerlendirmelerin yerini almaz.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Porges, S. W. (2007). The polyvagal perspective. Biological Psychology, 74(2), 116–143.
- Goessl, V. C., Curtiss, J. E., & Hofmann, S. G. (2017). The effect of heart rate variability biofeedback training on stress and anxiety: A meta-analysis. Psychological Medicine, 47(15), 2578–2586.
- Shields, G. S., Sazma, M. A., & Yonelinas, A. P. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 68, 651–668.
- Kaminski, J. W., Valle, L. A., Filene, J. H., & Boyle, C. L. (2008). A meta-analytic review of components associated with parent training program effectiveness. Journal of Abnormal Child Psychology, 36(4), 567–589.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir danışana uygulanacak değerlendirme ve müdahale, danışanın özellikleri ve gerektiğinde multidisipliner ekibin görüşü dikkate alınarak belirlenir.
