Öğrenmenin Nöropsikolojik Temelleri
Stres ve travmanın öğrenmeye etkisi; sınıfta ve seansta düzenlemeyi destekleyen duyusal, somatik ve ilişkisel teknikler
Yüksek stres ve travma, dikkat, hafıza, problem çözme ve yönetici işlevler üzerinden öğrenmeyi etkiler. Akut stresin çalışma belleğini ve bilişsel esnekliği bozduğu deneysel çalışmaların meta-analizleriyle gösterilmiştir. Eğitim, Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven tarafından iki bölüm halinde video olarak verilmektedir. İlk bölümde travma ve stresin otonom sinir sistemi üzerindeki etkileri ve savaş-kaç ya da donma tepkilerinin dikkat ve hafızayı nasıl engellediği ele alınır. İkinci bölümde katılımcılar sınıfa ya da bireysel seansa uyarlanabilen duyusal, somatik ve ilişki temelli düzenleme tekniklerini öğrenir.
Stres, Sinir Sistemi ve Öğrenme
Otonom sinir sistemi sempatik ve parasempatik dallardan oluşur ve stres karşısında bedenin tepkisini düzenler. Eğitimde sempatik, parasempatik ve vagal sistemlerin anatomisi ve fizyolojisi, travma ve stres tepkileri bağlamında temel düzeyde ele alınır. Yüksek stres altında çocuğun dikkatini sürdürmesi, bilgiyi akılda tutması ve esnek düşünmesi güçleşir [1]. Bu bakış açısı, sınıftaki bazı davranışların çocuğun stres tepkileriyle birlikte değerlendirilmesini sağlar.
Eğitimde düzenleme, iki düzeyde ele alınır: çocuğun bireysel olarak sakinleşmesini destekleyen duyusal ve bedensel teknikler, ve sınıfın ya da terapi odasının güvenli ve öngörülebilir biçimde düzenlenmesi.
Eğitimde ele alınan düzenleme teknikleri
| Alan | Kapsam |
|---|---|
| Duyusal temelli düzenleme | Görsel, işitsel, dokunsal ve proprioseptif girdilerle sinir sistemini sakinleştirme |
| Somatik (beden odaklı) teknikler | Sınıfa ya da seansa eklenebilen bedensel farkındalık ve hareket temelli kısa alıştırmalar |
| Güvenli ortam | Travma bilgisine dayalı sınıf ve terapi odası düzeni; ilişki temelli düzenleyici stratejiler |
Bilimsel Dayanak
Eğitimin konularına ilişkin başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Shields, Sazma ve Yonelinas, 2016, Neurosci Biobehav Rev [1] | Meta-analiz, 51 çalışma, 2.486 katılımcı | Akut stres çalışma belleğini (g = −0,20) ve bilişsel esnekliği (g = −0,30) bozdu. Ketlemede etki türe göre değişti: tepki ketlemesi güçlendi, bilişsel ketleme zayıfladı. |
| Goessl, Curtiss ve Hofmann, 2017, Psychol Med [2] | Meta-analiz, kalp hızı değişkenliği biyogeribildirimi, 24 çalışma, 484 katılımcı | Biyogeribildirim, bildirilen stres ve kaygıyı kontrol koşullarına göre belirgin biçimde azalttı (Hedges g = 0,83). |
Temel Kazanımlar
- Otonom sinir sisteminin sempatik, parasempatik ve vagal bileşenlerini travma ve stres tepkileri bağlamında açıklayabileceksiniz.
- Yüksek stres ve travmanın dikkat, hafıza, problem çözme ve yönetici işlevler üzerindeki etkilerini tanımlayabileceksiniz.
- Savaş-kaç ve donma tepkilerinin sınıftaki görünümlerini fark edebileceksiniz.
- Görsel, işitsel, dokunsal ve proprioseptif girdilere dayalı sakinleştirme tekniklerini uygulayabileceksiniz.
- Bedensel farkındalık ve hareket temelli kısa alıştırmaları sınıfa ya da seansa yerleştirebileceksiniz.
- Travma bilgisine dayalı olarak sınıf ya da terapi odası düzenini ve ilişki temelli düzenleyici stratejileri planlayabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
1. Bölüm – Stres, Travma ve Öğrenme
- Otonom sinir sisteminin işleyişi: sempatik, parasempatik ve vagal sistemlerin temel anatomisi ve fizyolojisi
- Travma ve stresin otonom sinir sistemi üzerindeki fizyolojik etkileri
- Savaş-kaç ve donma tepkileri; dikkat ve hafıza üzerindeki etkileri
- Stres ve öğrenme ilişkisi: dikkat, hafıza, problem çözme ve yönetici işlevler
2. Bölüm – Düzenlemeyi Destekleyen Teknikler
- Duyusal temelli düzenleme: görsel, işitsel, dokunsal ve proprioseptif girdiler
- Somatik (beden odaklı) teknikler: bedensel farkındalık ve hareket temelli alıştırmalar
- Güvenli ortam yaratma: travma bilgisine dayalı sınıf ve terapi odası düzeni
- İlişki temelli düzenleyici stratejiler
Kimlere Yönelik?
Eğitim, çocuklarla ve ergenlerle çalışan eğitim ve psikolojik yardım uzmanlarına yöneliktir.
- Psikologlar
- Psikolojik danışmanlar ve aile danışmanları
- Sosyal hizmet uzmanları
- Özel eğitim ve rehabilitasyon uzmanları
- Çocuklarla ve ergenlerle çalışan diğer eğitim ve yardım meslekleri
Eğitmen Hakkında
Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven, lisans eğitimini 2002 yılında Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde tamamlamıştır. Yüksek lisans derecesini 2008 yılında Pamukkale Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden, doktora derecesini 2019 yılında Ege Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden travma sonrası gelişim ve psikolojik sağlamlık konulu tez çalışmasıyla almıştır. 2004–2010 yılları arasında Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde akademisyen olarak görev yapmış, 2010 yılından itibaren İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı çeşitli kurum ve okullarda psikolojik danışman olarak çalışmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı'ndaki görevi sırasında çalıştığı ilçelerdeki travma ve krize müdahale ekiplerinde yer almış, il genelinde okullarda yaşanan travmatik olaylara yönelik müdahalelerde bulunmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Teknikler sınıfta grup halinde uygulanabilir mi?
Eğitimdeki alıştırmalar hem sınıf ortamına hem bireysel seanslara uyarlanabilecek biçimde ele alınır. Sınıfta uygulanacak alıştırmaların kısa, öngörülebilir ve gönüllülüğe dayalı olması, çocukların duyusal tercihlerinin gözetilmesi önemlidir.
Sınıftaki her dikkat ya da davranış sorunu stres tepkisiyle açıklanabilir mi?
Hayır. Dikkat ve davranış sorunlarının nedenleri çok etkenlidir; DEHB, özgül öğrenme güçlüğü, dil bozuklukları, duyusal ya da tıbbi sorunlar gibi durumların ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Stres ve travma bakış açısı bu değerlendirmeyi tamamlayan bir çerçevedir.
Travma bilgili yaklaşım bir travma tedavisi midir?
Travma bilgili yaklaşım, ortamın ve ilişkilerin travma yaşamış çocukları gözetecek biçimde düzenlenmesini ifade eder. Travma sonrası belirtileri olan bir çocuğun klinik değerlendirmesi ve tedavisi bu alanda yetkin uzmanlarca yürütülür.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Shields, G. S., Sazma, M. A., & Yonelinas, A. P. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 68, 651–668.
- Goessl, V. C., Curtiss, J. E., & Hofmann, S. G. (2017). The effect of heart rate variability biofeedback training on stress and anxiety: A meta-analysis. Psychological Medicine, 47(15), 2578–2586.
Araştırma bulguları klinik ve eğitsel kararların yerine geçmez. Bir çocuğa uygulanacak düzenleme teknikleri, çocuğun gelişim düzeyi, duyusal özellikleri ve gereksinimleri değerlendirilerek belirlenir.
