Aile ve Çift Terapileri Teknikleri
Sistemik değerlendirme, yaşantısal teknikler ve kriz süreçlerinde çift ve aileyle çalışma
Aile ve çift terapileri, danışanın sorununu ilişkiler ağı ve bu ağda tekrarlayan döngüler içinde tanımlayan sistemik bir bakış açısına dayanır. Çift ve aile terapilerinin etkililiği randomize kontrollü çalışmalar ve meta-analizlerle incelenmiştir [1, 2]. Eğitim, Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven tarafından iki bölüm halinde video olarak verilmektedir. Katılımcılar genogram ve döngüsel sorgulama ile değerlendirme, her iki partnerle tarafsız bir terapötik ilişki kurma, iletişim hataları ve onarım mekanizmaları, canlandırma ve aile heykeli gibi yaşantısal teknikler ve sadakatsizlik, güven kaybı ve yüksek çatışmalı boşanma gibi kriz süreçleri üzerinde çalışacaktır.
Sistemik Bakış Açısı Nedir?
Sistemik bakış açısında danışanın getirdiği sorun, aile ya da çift ilişkisindeki karşılıklı etkileşimlerin bir parçası olarak ele alınır. Terapist, taraflardan her birinin davranışının diğerini nasıl beslediğini gösteren ilişki döngüsünü tanımlar. Bu çerçevede terapistin seans odasındaki konumu da önem kazanır: her iki partnerle güçlü bir terapötik bağ kurarken taraflardan birinin yanında yer almadan tarafsızlığını korumak, çift ve aile çalışmasının temel becerilerinden biridir.
Eğitimde ele alınan başlıca teknikler
| Teknik | Ne için kullanılır? |
|---|---|
| Genogram (aile ağacı) | Aile yapısının, kuşaklar arası ilişkilerin ve örüntülerin görselleştirilmesi |
| Döngüsel sorgulama | Aile üyelerinin birbirleri arasındaki ilişkileri ve farklılıkları görünür kılan sorularla ilişki döngüsünün ortaya konması |
| Canlandırma | Ailenin ya da çiftin etkileşiminin seansta canlı olarak gözlenmesi ve yeni etkileşim biçimlerinin denenmesi |
| Aile heykeli | Aile ilişkilerinin ve yapısal sınırların, üyelerin mekândaki konumları aracılığıyla sembolik olarak anlatılması |
| İletişim ve onarım çalışması | İlişkiyi yıpratan iletişim hatalarının belirlenmesi ve yerine konabilecek onarıcı davranışların çalışılması |
Klinik Süreç
Eğitim, çift ve aile çalışmasını üç aşamada ele alır:
1. Değerlendirme ve terapötik ilişki
Genogram ve döngüsel sorgulama ile aile ya da çift dinamikleri anlaşılır. Terapist her iki partnerle bağ kurar, tarafsızlığını korur ve sorunu ilişki döngüsü içinde tanımlar.
2. Uygulamalı teknikler
İlişkiyi yıpratan iletişim hataları belirlenir ve onarıcı mekanizmalar çalışılır. Ailenin yapısal sınırları canlandırma ve aile heykeli gibi yaşantısal tekniklerle görünür kılınır; kuramsal bilgi klinik beceriye dönüştürülür.
3. Kriz süreçleri ve değişimin sürdürülmesi
Sadakatsizlik, güven kaybı ve yüksek çatışmalı boşanma gibi kriz süreçlerine yönelik müdahale protokolleri ele alınır. Seans içinde ortaya çıkan dirençle çalışma ve değişim motivasyonunu canlı tutma yolları tartışılır.
Bilimsel Dayanak
Çift ve aile terapilerinin etkililiği meta-analizler, sistematik derlemeler ve randomize kontrollü çalışmalarla incelenmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Shadish ve Baldwin, 2003, J Marital Fam Ther [1] | Evlilik ve aile müdahalelerine ilişkin 20 meta-analizin derlemesi | Meta-analizler, ilişki sorunu yaşayan çiftlerde evlilik ve aile terapisinin ve evlilik ve aile zenginleştirme programlarının etkililiğini destekledi. Tedavisiz kontrol gruplarıyla karşılaştırma yapan 12 meta-analizin ortalaması: sontestte d = 0,65, izlemde d = 0,52. Tedavi edilenlerin %40–50'sinde klinik olarak anlamlı sonuç elde edildi. |
| Carr, 2009, J Fam Ther [2] | Yetişkin odaklı sorunlarda meta-analiz, sistematik derleme ve kontrollü çalışmalara dayanan derleme | Sistemik müdahaleler, tek başına ya da çok bileşenli programların parçası olarak ilişki sorunları, psikoseksüel sorunlar, aile içi şiddet, kaygı ve duygudurum bozuklukları, alkol kötüye kullanımı, şizofreni ve kronik fiziksel hastalığa uyumda etkili bulundu. Derlenen bulgulara göre tedavi alan ortalama çift, kontrol gruplarındaki çiftlerin %80'inden daha iyi durumdaydı. |
| Christensen vd., 2004, J Consult Clin Psychol [3] | RKÇ, ciddi ve kronik ilişki sorunu yaşayan 134 evli çift; geleneksel davranışçı çift terapisi (TBCT) ile bütünleştirici davranışçı çift terapisi (IBCT) karşılaştırması | IBCT'de ilişki doyumu tedavi boyunca düzenli olarak arttı; TBCT'de başlangıçta daha hızlı artış, ardından duraklama görüldü. Diyadik Uyum Ölçeği'nde güvenilir iyileşme ya da düzelme oranı IBCT'de %71, TBCT'de %59 oldu. İletişim her iki grupta iyileşti; bireysel işlevsellik ilişki doyumuyla birlikte arttı. |
| Atkins vd., 2005, J Consult Clin Psychol [4] | Keşif amaçlı analiz: 134 çiftlik RKÇ içindeki 19 sadakatsizlik yaşamış çift | Sadakatsizlik yaşamış çiftler tedaviye diğer çiftlere göre daha yüksek sıkıntı düzeyiyle başladı. Sadakatsizliğin tedavi öncesinde ya da sırasında açıklandığı çiftlerde ilişki doyumundaki iyileşme, sadakatsizlik yaşamamış çiftlere göre daha büyüktü. |
Temel Kazanımlar
- Danışanın sorununu bireysel bakışın ötesine geçerek ilişki döngüsü içinde tanımlayabileceksiniz.
- Genogram oluşturarak aile yapısını ve kuşaklar arası örüntüleri değerlendirebileceksiniz.
- Döngüsel sorgulamayı çift ve aile görüşmelerinde kullanabileceksiniz.
- Her iki partnerle terapötik bağ kurarken seans içinde tarafsızlığınızı koruyabileceksiniz.
- İlişkiyi yıpratan iletişim hatalarını belirleyip onarıcı mekanizmaları çiftle birlikte çalışabileceksiniz.
- Canlandırma ve aile heykeli gibi yaşantısal teknikleri ailenin yapısal sınırlarını görünür kılmak için uygulayabileceksiniz.
- Sadakatsizlik, güven kaybı ve yüksek çatışmalı boşanma süreçlerinde müdahaleyi planlayabilecek, dirençle çalışabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Sistemik değerlendirme ve terapötik ilişki
- Bireysel bakıştan sistemik bakışa
- Genogram (aile ağacı) oluşturma
- Döngüsel sorgulama
- Her iki partnerle terapötik bağ ve tarafsızlık
- Sorunun ilişki döngüsü içinde tanımlanması
Uygulamalı teknikler
- İlişkiyi yıpratan iletişim hataları
- Onarıcı mekanizmalar
- Ailenin yapısal sınırlarının belirlenmesi
- Yaşantısal teknikler: canlandırma ve aile heykeli
Kriz süreçleri
- Sadakatsizlik ve güven kaybına yönelik müdahale
- Yüksek çatışmalı boşanma süreçleri
- Seansta dirençle çalışma ve değişim motivasyonunun sürdürülmesi
Kimlere Yönelik?
Eğitim, çiftlerle ve ailelerle çalışan ya da bireysel çalışmalarında sistemik bir bakış açısı edinmek isteyen ruh sağlığı uzmanlarına yöneliktir.
- Psikologlar
- Psikolojik danışmanlar
- Aile danışmanları
- Sosyal hizmet uzmanları
Eğitmen Hakkında
Dr. Psikolojik Danışman Ezgi Denizel Güven, lisans eğitimini 2002 yılında Ege Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nde tamamlamıştır. Yüksek lisans derecesini 2008 yılında Pamukkale Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden, doktora derecesini 2019 yılında Ege Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Bölümü'nden travma sonrası gelişim ve psikolojik sağlamlık konulu tez çalışmasıyla almıştır. 2004–2010 yılları arasında Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nde akademisyen olarak görev yapmış, 2010 yılından itibaren İzmir İl Millî Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı çeşitli kurum ve okullarda psikolojik danışman olarak çalışmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı'ndaki görevi sırasında çalıştığı ilçelerdeki travma ve krize müdahale ekiplerinde yer almış, il genelinde okullarda yaşanan travmatik olaylara yönelik müdahalelerde bulunmuştur.
Sık Sorulan Sorular
Eğitim belirli bir çift terapisi modelini mi öğretiyor?
Eğitim, farklı yaklaşımlardan gelen değerlendirme ve müdahale tekniklerini sistemik bir çerçevede ele alır. Belirli bir modelin uygulayıcı sertifikasyonu eğitimin kapsamında yer almaz.
Bireysel danışanlarla çalışan uzmanlar için yararlı mı?
Evet. Genogram ve döngüsel sorgulama gibi araçlar bireysel görüşmelerde de danışanın ilişkisel bağlamını anlamak için kullanılabilir.
Partner şiddeti olan çiftlerle ortak görüşme yapılabilir mi?
Eğitimde ele alınan kriz protokolleri sadakatsizlik, güven kaybı ve yüksek çatışmalı boşanmaya yöneliktir. Partner şiddeti gibi güvenlik riski taşıyan durumlarda ortak görüşmeye karar vermeden önce risk ayrıca değerlendirilir ve güvenlik önceliklendirilir.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Shadish, W. R., & Baldwin, S. A. (2003). Meta-analysis of MFT interventions. Journal of Marital and Family Therapy, 29(4), 547–570.
- Carr, A. (2009). The effectiveness of family therapy and systemic interventions for adult-focused problems. Journal of Family Therapy, 31, 46–74.
- Christensen, A., Atkins, D. C., Berns, S., Wheeler, J., Baucom, D. H., & Simpson, L. E. (2004). Traditional versus integrative behavioral couple therapy for significantly and chronically distressed married couples. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 72(2), 176–191.
- Atkins, D. C., Eldridge, K. A., Baucom, D. H., & Christensen, A. (2005). Infidelity and behavioral couple therapy: Optimism in the face of betrayal. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73(1), 144–150.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir çift ya da aile için uygun müdahale, ilişkinin ve tarafların durumu, güvenlik riski dahil olmak üzere değerlendirilerek belirlenir.
