RFT Beslenme Terapisi (Responsive Feeding Therapy)
Çocuklarda beslenme güçlüklerinde özerkliği, beslenme ilişkisini ve içsel motivasyonu esas alan disiplinlerarası müdahale yaklaşımı
Duyarlı Beslenme Terapisi (Responsive Feeding Therapy, RFT), beslenme ve yeme müdahalelerinde çocuğun açlık-tokluk ipuçlarını, merakını ve içsel motivasyonunu yeniden bulmasını desteklerken beceri ve güven kazandırmayı amaçlayan, beslenme ilişkisini önceleyen ve özerkliğe saygı gösteren disiplinlerarası bir yaklaşımdır. Yaklaşımın kuramsal temeli öz-belirleme kuramı, duyarlı ebeveynlik ve bağlanma araştırmalarına dayanır; yemeye baskı yapmanın tüketimi artırmadığını ve olumsuz duygulanımla ilişkili olduğunu gösteren deneysel bulgular bu temelin parçasıdır. Program, RFT'nin değerler ve uygulama belgesinin yazarlarından Dr. Jo Cormack ve Heidi Liefer Moreland ile Jennifer Berry tarafından iki gün boyunca yüz yüze verilecektir. Katılımcılar ders anlatımı, etkileşimli etkinlikler ve soru-cevap oturumlarıyla büyüme ve sağlık değerlendirmesi, beslenme ilişkisi ve ebeveyn kaygısı, özerklik ve yeterlilik, duyusal işlemleme ve oral motor gelişim ile travma bilgili müdahale üzerinde çalışacaktır.
RFT Nedir?
RFT, farklı meslek gruplarının beslenme ve yeme müdahalelerinde kullandığı, yaşam boyu uygulanabilen kapsayıcı bir yaklaşımdır. Değerler ve uygulama belgesi yaklaşımı beş değer üzerine kurar; bunlardan ilk üçü öz-belirleme kuramının içsel motivasyon için gerekli gördüğü temel psikolojik ihtiyaçlara karşılık gelir [1, 2].
RFT'nin beş temel değeri
| Değer | Klinik karşılığı |
|---|---|
| Özerklik | Çocuğun beden bütünlüğüne ve "hayır" deme hakkına saygı |
| İlişki | Çocuk, ebeveyn ve klinisyen arasında sıcak ve uyumlu bağlantı |
| Yeterlilik | Yeme becerilerinin çocuğun kendi hızında, hem algılanan hem ölçülebilir düzeyde geliştirilmesi |
| İçsel motivasyon | Çocuğun dış baskı olmadan, kendi isteğiyle yemesinin desteklenmesi |
| Bütüncüllük | Çocuğun ve ailenin kültürü, öyküsü ve bağlamıyla birlikte ele alınması; diğer dört değerin nasıl uygulanacağını belirler |
Belgeye göre RFT'de fiziksel kısıtlama ya da yiyeceği ağza zorla verme (çeneye bastırma, dudakları ya da çeneyi kapalı tutma, kaşığı ağızdan çekmeme), yemeyi sağlamaya yönelik övgü, ödül, rüşvet ya da oyunlar, ekran süresini kısıtlama gibi olumsuz sonuçlar, ikna ya da sağlık sonuçlarıyla korkutma gibi dışsal motivasyona dayalı stratejiler ve yetişkinin yönlendirdiği hedef odaklı yiyecek oyunları yer almaz [1]. Belge, RFT'nin beden ölçüsü ve kiloya odaklanan yeme bozuklukları için, özellikle tıbbi açıdan risk altındaki kişilerde, tasarlanmadığını da belirtir [1].
Klinik Uygulamanın Yapısı
RFT'de müdahale her çocuk ve aile için bireyselleştirilir. Belge klinik çalışmanın üç temel hedefini şöyle tanımlar [1]:
- Hissedilen güvenliği ve sinir sistemi regülasyonunu önceliklendirmek
- Çocuğun yiyecekle ve bedeniyle ilişkisini desteklemek
- Bireyselleştirilmiş bakım sağlamak
Beslenme güçlüğü olan bir çocuğun değerlendirilmesi, pediatrik beslenme bozukluğunun dört alanını birlikte ele alır: tıbbi durum, beslenme durumu, beslenme becerileri ve psikososyal etkenler [3]. Eğitimde büyüme, beslenme ve sağlık göstergeleri duyarlı beslenme çerçevesi içinde yorumlanır; ebeveyn kaygısı, bağlanma ve beslenme ilişkisi ile duyusal işlemleme, oral motor gelişim ve beceri kazanımı aynı değerlendirmenin parçaları olarak işlenir. Ebeveynle çalışma, müdahalenin merkezinde yer alır.
Bilimsel Dayanak
RFT'nin dayanağı, kuramsal çerçeveler, uzlaşı belgeleri ve yaklaşımın tek tek ilkelerini inceleyen çalışmalardan oluşur. Başlıca kaynaklar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Galloway vd., 2006, Appetite [4] | Denek içi deneysel çalışma, 27 okul öncesi çocuk, 3–5 yaş; aynı çorbanın baskılı ve baskısız sunumu, 11 hafta | Baskı tüketimi artırmadı; çocuklar baskılı oturumlarda 157, baskısız oturumlarda 30 olumsuz yorum yaptı. Yazarlar baskının ters etki yarattığı sonucuna vardı. |
| Cormack, Rowell ve Postăvaru, 2020, J Nutr Educ Behav [2] | Kuramsal makale | Öz-belirleme kuramını duyarlı beslenmenin kuramsal çerçevesi olarak önerdi; özerklik, ilişkili olma ve yeterlilik ihtiyaçlarının klinik uygulama ve araştırma açısından sonuçlarını tanımladı. |
| Rowell vd., 2023, RFT: Values and Practice [1] | Uzlaşı belgesi (2. sürüm) | RFT'yi, beş temel değerini ve yaklaşımda yer almayan uygulamaları tanımladı; duyarlı ebeveynlik, bağlanma, gelişim ve öz-belirleme kuramlarına dayandığını belirtti. |
| Goday vd., 2019, J Pediatr Gastroenterol Nutr [3] | Uzlaşı tanımı ve kavramsal çerçeve | Pediatrik beslenme bozukluğunu tıbbi, beslenme, beslenme becerisi ve/veya psikososyal işlev bozukluğuyla ilişkili, yaşa uygun olmayan bozulmuş oral alım olarak tanımladı ve disiplinlerarası değerlendirmeyi önerdi. |
| Cormack, 2022, doktora tezi [5] | Yorumlayıcı fenomenolojik analiz, kaçıngan yeme davranışı olan çocukların 10 annesi, Birleşik Krallık | Yemeye baskı, şu anda ya da geçmişte, örneklemde yaygındı. Anneler beslenmeyi kazanılamayacak bir mücadele olarak yaşıyordu; duyarlı beslenme ve kaçıngan yemenin nedenlerine ilişkin bilgi eksikliği bu deneyime katkıda bulunuyordu. |
| Mattner vd., 2025, Appetite [6] | Kapsam derlemesi, pediatrik beslenme bozukluğunda RFT, 7 makale (2013–2024) | Ortak temalar çevresel destekler ve ebeveyn-çocuk ilişkisini güçlendirmeye yönelik ebeveyn eğitimiydi. |
Temel Kazanımlar
- Duyarlı beslenme uygulamalarının yararlarını ve klinik uygulamada karşılaşılan engelleri tanımlayabileceksiniz.
- RFT'nin tarihsel gelişimini, beş temel değerini ve yaklaşımı destekleyen kanıtları değerlendirebileceksiniz.
- Büyüme, beslenme durumu ve sağlık göstergelerini duyarlı beslenme çerçevesi içinde yorumlayabileceksiniz.
- Beslenme ilişkisi, bağlanma ve ebeveyn kaygısı arasındaki etkileşimi analiz edebilecek ve ebeveynle çalışmayı buna göre planlayabileceksiniz.
- Özerklik, içsel motivasyon ve yeterlilik kavramlarını müdahale planına aktarabileceksiniz.
- Duyusal işlemleme, oral motor gelişim ve beceri kazanımı arasındaki ilişkiyi değerlendirerek müdahale planına yansıtabileceksiniz.
- Bütüncül, nöroçeşitliliği onaylayan ve travma bilgili beslenme müdahalesi ilkelerini kendi disiplininizde uygulayabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Program iki gün boyunca aşağıdaki konuları kuramsal temellerden klinik uygulamaya doğru ele alır. Oturumlar ders anlatımı, etkileşimli öğrenme etkinlikleri ve soru-cevaptan oluşur.
- Duyarlı beslenme uygulamalarının yararları ve önündeki engeller
- RFT'nin tarihçesi ve destekleyen bilimsel kanıtlar
- Duyarlı beslenme bağlamında büyüme, beslenme ve sağlık değerlendirmesi
- Beslenme ilişkisi, bağlanma ve ebeveyn kaygısı
- Beslenmede özerklik, içsel motivasyon ve yeterliliğin rolü
- Duyusal işlemleme, oral motor gelişim ve beceri kazanımı
- Bütüncül, nöroçeşitliliği onaylayan ve travma bilgili beslenme müdahalesi
Kimlere Yönelik?
Program, çocuklar ve ailelerle beslenme alanında çalışan farklı disiplinlerden klinisyenlere yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
- Diyetisyenler
- Çocuk gelişimi uzmanları ve psikologlar
- Pediatristler ve çocuk hemşireleri
- Fizyoterapistler
Eğitmenler Hakkında
Dr. Jo Cormack, PhD, MBACP, Birleşik Krallık'ta çalışan, British Association for Counselling and Psychotherapy (BACP) üyesi bir danışman ve araştırmacıdır; çocuklarda yiyecekle ilgili kaygı ve beslenme ilişkisi üzerine çalışmaktadır. Bishop Grosseteste University'de yürüttüğü ve University of Leicester tarafından verilen doktora çalışmasında kaçıngan yeme davranışı olan çocukların annelerinin beslenme deneyimlerini incelemiştir [5]. Helping Children Develop a Positive Relationship with Food (Jessica Kingsley Publishers) kitabının yazarıdır. Öz-belirleme kuramını duyarlı beslenmenin kuramsal çerçevesi olarak öneren makalenin [2] ve RFT değerler ve uygulama belgesinin [1] yazarları arasındadır.
Heidi Liefer Moreland, MS, CCC-SLP, BCS-S, CLC, dil ve konuşma terapisti ve beslenme uzmanıdır. Yutma bozukluklarında board sertifikalı uzman (BCS-S) ve sertifikalı laktasyon danışmanıdır (CLC). Thrive by Spectrum Pediatrics'te tüple beslenmeden çıkış (tube weaning) ve beslenme programının klinik koordinatörlüğünü yürütmüştür. RFT değerler ve uygulama belgesinin yazarları arasındadır [1].
Jennifer E. Berry, MS, OTR/L, pediatrik beslenme alanında yirmi yılı aşkın deneyime sahip bir ergoterapisttir. Spectrum Pediatrics'in ve Thrive by Spectrum Pediatrics duyarlı beslenme terapisi ve tüple beslenmeden çıkış programının kurucusudur. Aile öğün koçluğu ve uzaktan duyarlı beslenme terapisi vermekte, Tube to Table podcast'inin sunucuları arasında yer almaktadır. RFT değerler ve uygulama belgesine katkıda bulunmuştur.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Eğitimden önce eğitmen ekibi 90 dakikalık canlı bir webinar sunacaktır.
- Eğitim materyallerinin kaydı, çevirisi, dağıtımı ya da yeniden kullanımı ayrı bir yazılı anlaşmaya tabidir; sunum içeriğinin fikri mülkiyet hakları eğitmen ekibine aittir.
Sık Sorulan Sorular
RFT'yi uygulamak için belirli bir meslek grubundan olmak gerekir mi?
Hayır. Değerler ve uygulama belgesi RFT'yi farklı disiplinlerin kullandığı bir yaklaşım olarak tanımlar [1]. Her klinisyen yaklaşımın ilkelerini kendi mesleğinin yetki alanı içinde uygular; örneğin oral motor beceri, büyüme ve beslenme durumu ya da ebeveyn kaygısıyla ilgili çalışmalar ilgili disiplinlerin işbirliğiyle yürütülür [3].
RFT tüple beslenen çocuklarda kullanılabilir mi?
Eğitmenlerden Heidi Liefer Moreland ve Jennifer Berry, tüple beslenmeden çıkış programlarında duyarlı beslenme ilkeleriyle çalışmaktadır. Tüple beslenen çocuklarda müdahale, büyüme ve beslenme durumunun tıbbi ekiple birlikte izlenmesini gerektirir; eğitimde büyüme, beslenme ve sağlık değerlendirmesine ayrıca yer verilir.
Yaklaşım ergenler ve yetişkinler için de geçerli mi?
Belge RFT'yi yaşam boyu uygulanabilir bir yaklaşım olarak tanımlar ve ergen ve yetişkinlerde uygulamaya ilişkin çalışmaların sürdüğünü belirtir; beden ölçüsü ve kiloya odaklanan yeme bozuklukları yaklaşımın kapsamı dışındadır [1]. Bu eğitim çocuklar ve ailelerle çalışmaya odaklanır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim, İstanbul Kartal'daki Titanic Business Hotel'de yüz yüze yapılacaktır.
- Eğitim İngilizce verilecek, DİLGEM tarafından İngilizce–Türkçe simultane çeviri sağlanacaktır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Rowell, K., Wong, G., Cormack, J., & Moreland, H. (2023). Responsive feeding therapy: Values and practice (Version 2). Responsive Feeding Pro. https://responsivefeedingpro.com/wp-content/uploads/2023/03/WhitePaperVersion.2.pdf
- Cormack, J., Rowell, K., & Postăvaru, G.-I. (2020). Self-determination theory as a theoretical framework for a responsive approach to child feeding. Journal of Nutrition Education and Behavior, 52(6), 646–651.
- Goday, P. S., Huh, S. Y., Silverman, A., Lukens, C. T., Dodrill, P., Cohen, S. S., Delaney, A. L., Feuling, M. B., Noel, R. J., Gisel, E., Kenzer, A., Kessler, D. B., Kraus de Camargo, O., Browne, J., & Phalen, J. A. (2019). Pediatric feeding disorder: Consensus definition and conceptual framework. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 68(1), 124–129.
- Galloway, A. T., Fiorito, L. M., Francis, L. A., & Birch, L. L. (2006). 'Finish your soup': Counterproductive effects of pressuring children to eat on intake and affect. Appetite, 46(3), 318–323.
- Cormack, J. L. (2022). "Wading through sludge": An interpretative phenomenological analysis of parental experiences of child feeding in the context of avoidant eating [Doktora tezi, Bishop Grosseteste University / University of Leicester].
- Mattner, M. R., Guzman, A. L., Moore, E., Fortuna, J., & Cantwell-Jurkovic, L. (2025). Responsive feeding therapy for children with pediatric feeding disorder (PFD): A scoping review. Appetite, 214, 108211.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir çocuğun beslenme güçlüğünde müdahale planı, tıbbi, beslenme, beceri ve psikososyal değerlendirme bulguları dikkate alınarak disiplinlerarası ekiple belirlenir.
