Duyu Bütünleme Terapisi Kursu 1. Modül
Ayres Duyusal Bütünleme yaklaşımının nöroanatomik ve nörofizyolojik temelleri, değerlendirme planı ve müdahale planlama
1. Modül, Ayres Duyusal Bütünleme yaklaşımının ileri düzey kuramsal altyapısını oluşturur ve nörolojik temelli değerlendirme ile müdahale planlamasına yönelik bilgi kazandırmayı amaçlar. Ayres Sensory Integration® (ASI) uygunluk ölçütüne bağlı randomize kontrollü çalışmalar otizmli çocuklarda bireysel hedeflere ulaşmada olumlu sonuçlar bildirmektedir. Eğitim, Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar merkezi sinir sistemi ve duyusal sistemlerin gelişimsel işlevleri, otizm, DEHB ve serebral palsi gibi nörogelişimsel çeşitliliklerin duyusal temelli farklılıkları, terapi öncesi değerlendirme planı, klinik gözlem ve tanıya göre farklılaştırılmış müdahale planı üzerinde çalışacaktır.
Ayres Duyusal Bütünleme Kuramı Nedir?
Ayres Duyusal Bütünleme kuramı, çocuğun bedeninden ve çevresinden gelen duyusal bilgiyi işleme biçimini motor planlama, uyumsal davranış ve günlük yaşam katılımıyla ilişkilendirir. Kurama dayanan müdahale duyusal işlemleme ve motor planlama güçlüklerini hedef alır ve uyumsal davranışları geliştirmeyi amaçlar [1].
Ayres, standart testlerden elde ettiği verilerle duyu bütünleme işlev bozukluğunun örüntülerini tanımlamıştır. Ergoterapi değerlendirmesi yapılmış 4–9 yaş arası 273 çocuğun verileriyle yürütülen açımlayıcı faktör analizi, Ayres'in erken çalışmalarındakine benzer dört örüntü bulmuştur [2]:
| Örüntü | Klinik görünüm alanı |
|---|---|
| Vizyodispraksi ve somatodispraksi | Görsel ve bedensel bilgiye dayalı motor planlama |
| Vestibüler ve propriyoseptif bilateral bütünleme ve sıralama | İki beden yarısının koordinasyonu ve hareketlerin sıralanması |
| Dokunsal ve görsel ayırt etme | Dokunsal ve görsel uyaranların ayrıntılı algılanması |
| Dokunsal savunma ve dikkat | Dokunsal uyarana aşırı tepki, dikkat ve etkinlik düzeyi |
Değerlendirmeden Müdahale Planına
ASI uygunluk ölçütüne göre müdahale, yazılı bir değerlendirme raporuna dayanır. Raporda öykü, yönlendirme nedeni, performans örüntüleri, duyusal işlemleme, motor ve praksis becerileri, davranışın organizasyonu ve bunları birleştiren bir özet yorum yer alır. Hedefler aile ve öğretmenle birlikte belirlenir [3].
Randomize çalışmalarda bu hedefler çoğunlukla Hedefe Ulaşma Ölçeklemesi (Goal Attainment Scaling, GAS) ile tanımlanmış ve birincil sonuç ölçütü olarak kullanılmıştır [4, 5]. Standart değerlendirmenin mümkün olmadığı çocuklarda klinik gözlem planlanır; modülde bu gözlemlerin Ayres Duyusal Bütünleme kuramının yapı taşlarıyla ilişkilendirilmesi ele alınır.
Bilimsel Dayanak
Kuramın örüntülerini ve ASI müdahalesinin sonuçlarını inceleyen başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Mailloux vd., 2011, Am J Occup Ther [2] | Geriye dönük çalışma, 273 çocuk, 4–9 yaş, SIPT ve Duyusal İşlemleme Ölçeği verileri | Faktör analizi Ayres'in tanımladığına benzer dört işlev bozukluğu örüntüsü buldu. |
| Schaaf vd., 2014, J Autism Dev Disord [4] | RKÇ, 32 otizmli çocuk, 4–8 yaş, ASI ve olağan bakım | ASI grubunun GAS puanları anlamlı olarak daha yüksekti (p = 0,003, d = 1,2). Öz bakımda (d = 0,9) ve sosyalleşmede (d = 0,7) bakım veren yardımına daha az gereksinim duyuldu. |
| Omairi vd., 2022, Am J Occup Ther [5] | RKÇ, Brezilya, 17 otizmli çocuk, 5–8 yaş | ASI grubu öz bakım (p = 0,046), sosyal işlev (p = 0,036) ve hedeflere ulaşma (p < 0,001) puanlarında kontrol grubundan daha yüksek puan aldı. |
| Weitlauf vd., 2017, Pediatrics [6] | Sistematik derleme, 24 çalışma, 4'ü duyu bütünleme temelli | Duyusal ve motor ölçümlerde iyileşme. |
| Acuña vd., 2025, Am J Occup Ther [7] | Sistematik derleme, 9 RKÇ, 344 katılımcı, 0–12 yaş | Otizmli çocukların bireysel hedeflerine ulaşmasında güçlü kanıt. |
Neden profesyonel eğitim?
ASI uygunluk ölçütü, terapistin mezuniyet sonrası en az 50 saatlik duyu bütünleme eğitimi almasını ve süpervizyon ya da mentorluk desteğini sürdürmesini müdahalenin yapısal koşulları arasında sayar [3].
Temel Kazanımlar
- Merkezi sinir sistemi, duyusal sistemler ve bunların gelişimsel işlevlerini açıklayabileceksiniz.
- Otizm, DEHB ve serebral palsi gibi nörogelişimsel çeşitliliklerin duyusal temelli farklılıklarını ayırt edebileceksiniz.
- Ayres Duyusal Bütünleme kuramının yapı taşlarını tanımlayabilecek ve klinik gözlemleri bu yapı taşlarıyla ilişkilendirebileceksiniz.
- Duyu bütünlemeyle ilişkili değerlendirme araçlarını tanıyabilecek, terapi öncesi değerlendirme planı oluşturabileceksiniz.
- Standart değerlendirme yapılamadığında klinik gözlem planlayabileceksiniz.
- Bir vakanın temel problem alanlarını analiz edebilecek ve öncelikli hedefleri belirleyebileceksiniz.
- Nöroanatomik ve nörofizyolojik temelleri gözeterek nörogelişimsel çeşitliliklere göre farklılaştırılmış müdahale planı hazırlayabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Kuramsal ve nörolojik temeller
- Merkezi sinir sisteminin yapısı, duyusal sistemlerin işleyişi ve bu yapıların gelişimsel süreçteki rolü
- Duyu bütünleme kuramının temel ilkelerinin nöroanatomik ve nörofizyolojik temellerle ilişkilendirilmesi
- Ayres Duyusal Bütünleme kuramının yapı taşları
- Bebeklikten çocukluğa nörogelişimsel süreçler
Nörogelişimsel çeşitlilikler
- Otizm spektrum bozukluğu, DEHB ve serebral palsinin sinir sistemi üzerindeki etkileri
- Nörogelişimsel çeşitliliklerin duyusal temelli farklılıkları
Değerlendirme ve müdahale planlama
- Duyu bütünlemeyle ilişkili değerlendirme araçları ve uygun aracın seçimi
- Terapi öncesi değerlendirme planı; standart değerlendirme mümkün olmadığında klinik gözlem planı
- Klinik değerlendirme öncesinde öngörü oluşturma, temel problem alanlarını ve öncelikli hedefleri belirleme
- Farklı tanılara göre terapi programı planlama
Kimlere Yönelik?
Eğitim, en az lisans düzeyinde eğitim almış sağlık meslek mensuplarına yöneliktir.
- Fizyoterapistler
- Ergoterapistler
- Çocuk gelişimciler
- Dil ve konuşma terapistleri
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Odyologlar
Eğitmen Hakkında
Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes, İstanbul Üniversitesi (Çapa) Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü'nden mezun olduktan sonra University of Southern California ve WPS'in Sensory Integration and Praxis Tests (SIPT) kapsamındaki Duyu Bütünleme 1-2-3 modüllerini tamamlamıştır. Bilim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nde “Otistik Çocuklarda Vestibüler Rehabilitasyonun Etkisi” başlıklı teziyle Duyu Bütünleme ve Otizm Uzmanı unvanını almıştır. Pediatrik rehabilitasyon alanında 18 yılı aşkın klinik deneyimi vardır. İstanbul Bilgi Üniversitesi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi ve İstinye Üniversitesi'nde fizyoterapi, ergoterapi ve çocuk gelişimi bölümlerinde öğretim görevlisi olarak Duyu Bütünleme Terapisi, Nörogelişimsel Bozukluklar ve Normal Gelişim derslerini vermiştir. Nörogelişimsel bozukluklarda duyu bütünleme terapisinin etkisine ilişkin makaleleri ve kitap bölümleri bulunmaktadır; dört yıldır Duyu Bütünleme Uygulayıcı Terapisi Eğitimi vermektedir.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- 1. Modül, bir temel kurs ve beş modülden oluşan Duyu Bütünleme Terapisi Kursu serisinin parçasıdır; 2. Modül'e katılım için 1. Modül'ün tamamlanmış olması gerekir.
- Temel kursu ve beş modülü tamamlayan katılımcılara DİLGEM imzalı uygulayıcı sertifikası verilir.
- Sertifika DİLGEM tarafından düzenlenen bir eğitim belgesidir; resmi bir akreditasyon ya da uzmanlık yetki belgesi yerine geçmez. Sertifikanın işe alımda kabul edilip edilmeyeceği işverenin takdirindedir.
Sık Sorulan Sorular
Duyusal belirtileri olan bir çocukta duyu bütünleme değerlendirmesi tek başına yeterli midir?
AAP, duyusal belirtiler görüldüğünde otizm spektrum bozukluğu, DEHB, gelişimsel koordinasyon bozukluğu ve kaygı bozuklukları açısından, çoğunlukla bir uzmana yönlendirilerek değerlendirme yapılmasını önerir [8]. Duyu bütünleme değerlendirmesi bu kapsamlı değerlendirmenin bir parçasıdır.
ASI'nin etkililiği en çok hangi tanı grubunda incelenmiştir?
Randomize çalışmaların büyük bölümü otizmli çocuklarda yapılmıştır. 2025'te yayımlanan sistematik derlemeye alınan dokuz RKÇ'nin altısı otizmli, üçü başka çocuk gruplarındadır [7].
Duyu bütünleme ile ağırlıklı yelek ya da duyu diyeti gibi uygulamalar aynı yöntem midir?
Otizmde kanıta dayalı uygulamaları inceleyen ulusal tarama (NCAEP), ASI'yi fırçalama protokolleri, ağırlıklı yelek ve battaniyeler ve duyu diyetleri gibi uygulamalardan ayırır. ASI kanıta dayalı uygulama ölçütlerini karşılamış, bu uygulamalar için yeterli kanıt bulunmamıştır [1].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Nowell, S. W., Szendrey, S., Steinbrenner, J. R., Hume, K., & Odom, S. L. (2020). Sensory integration: A companion to the NCAEP report. National Clearinghouse on Autism Evidence and Practice, FPG Child Development Institute, The University of North Carolina at Chapel Hill.
- Mailloux, Z., Mulligan, S., Smith Roley, S., Blanche, E., Cermak, S., Coleman, G. G., Bodison, S., & Lane, C. J. (2011). Verification and clarification of patterns of sensory integrative dysfunction. American Journal of Occupational Therapy, 65(2), 143–151.
- Parham, L. D., Roley, S. S., May-Benson, T. A., Koomar, J., Brett-Green, B., Burke, J. P., Cohn, E. S., Mailloux, Z., Miller, L. J., & Schaaf, R. C. (2011). Development of a fidelity measure for research on the effectiveness of the Ayres Sensory Integration® intervention. American Journal of Occupational Therapy, 65(2), 133–142.
- Schaaf, R. C., Benevides, T., Mailloux, Z., Faller, P., Hunt, J., van Hooydonk, E., Freeman, R., Leiby, B., Sendecki, J., & Kelly, D. (2014). An intervention for sensory difficulties in children with autism: A randomized trial. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(7), 1493–1506.
- Omairi, C., Mailloux, Z., Antoniuk, S. A., & Schaaf, R. (2022). Occupational therapy using Ayres Sensory Integration®: A randomized controlled trial in Brazil. American Journal of Occupational Therapy, 76(4), 7604205160.
- Weitlauf, A. S., Sathe, N., McPheeters, M. L., & Warren, Z. E. (2017). Interventions targeting sensory challenges in autism spectrum disorder: A systematic review. Pediatrics, 139(6), e20170347.
- Acuña, C., Gallegos-Berrios, S., Barfoot, J., Meredith, P., & Hill, J. (2025). Ayres Sensory Integration® with children ages 0 to 12: A systematic review of randomized controlled trials. American Journal of Occupational Therapy, 79(3).
- American Academy of Pediatrics, Section on Complementary and Integrative Medicine & Council on Children with Disabilities. (2012). Sensory integration therapies for children with developmental and behavioral disorders. Pediatrics, 129(6), 1186–1189.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Duyu bütünleme terapisinin belirli bir çocuk için uygunluğu kapsamlı bir değerlendirmeyle belirlenir ve terapinin etkisi ölçülebilir hedefler üzerinden izlenir.