Okul Çağı Kekemeliğinde Suçluluk ve Utanma Duygusuyla Baş Etme
Kekeleyen okul çağı çocuklarında olumsuz düşünce ve duyguların değerlendirilmesi ve terapide ele alınması
Okul çağındaki kekeleyen çocukların bir bölümünde kekemeliğe eşlik eden utanç, suçluluk ve kaygı, konuşma tekniklerinin günlük yaşamda kullanılmasını güçleştirir. Kekeleyen çocukların konuşmaya yönelik tutumlarının 7 yaşından itibaren akranlarından daha olumsuz olduğu ve bu farkın yaşla büyüdüğü gösterilmiştir [1]. Bu video seminer, Purdue Üniversitesi'nden William (Bill) P. Murphy, M.A., CCC-SLP'nin Stuttering Foundation'ın okul klinisyenlerine yönelik konferans dizisinde verdiği "Dealing with Guilt and Shame" sunumunun kaydıdır [6]. Seminerde kekemelik üçgeni, kağıt-kalem görevleri ve portfolyo ile değerlendirme, olumsuz düşünceleri azaltmaya yönelik terapi, utanç ve suçluluk ayrımı ve ilerlemenin anahtarları ele alınır.
Kekemelikte Duygusal ve Bilişsel Tepkiler
Murphy kekemeliği kekemelik üçgeni ile ele alır: üçgenin köşelerinde konuşmadaki motor davranışlar, çocuğun kekemeliğe ilişkin düşünceleri ve duyguları yer alır ve bu üç bileşen birbirini etkiler. Bu çerçevede terapide akıcılığın yanında çocuğun kekemelik anında ve öncesinde ne düşündüğü ve hissettiği de değerlendirilir ve hedeflere eklenir [6, 7].
Murphy, Yaruss ve Quesal'ın klinik makaleleri bu yaklaşımın iki temel uygulama alanını tanımlar. Birincisi, çocuğun kekemeliğe verdiği olumsuz duygusal, davranışsal ve bilişsel tepkilerin duyarsızlaştırma ve bilişsel yeniden yapılandırma ile azaltılmasıdır [2]. İkincisi, zorbalık ve olumsuz akran tepkileriyle karşılaşan çocuklarla canlandırma (rol oyunu) ve kendini açma (self-disclosure) çalışmalarıdır [3]. Murphy, bu çalışmaların bir parçası olarak çocukların sınıf arkadaşlarına kekemeliği anlattığı sınıf ziyaretleri yaptığını ve öğretmenlere kekemeliği sınıfta açıkça konuşulabilen bir konu haline getirmelerini önerdiğini belirtmiştir [8].
Seminerde öne çıkan teknikler arasında Sheehan'ın gönüllü kekeleme (voluntary stuttering) yaklaşımı, kekemelik anında konuşmayı kolay kekelemeyle sürdürme ve dinleyiciyi rahatlatmaya yönelik kendini açma yer alır [7].
Değerlendirme araçları
| Araç | Klinik kullanım |
|---|---|
| Kağıt-kalem görevleri ve çizim | Çocuğun kekemeliğin resmini çizmesi gibi görevlerle, sözel olarak anlatmakta zorlandığı duyguların ortaya çıkarılması |
| Portfolyo değerlendirmesi | Çocuğun ürünlerinin terapi boyunca biriktirilerek tutum ve duygulardaki değişimin belgelenmesi; Bireyselleştirilmiş Eğitim Programına (BEP) eklenebilecek kanıt |
| A-19 Ölçeği | Susan Andre ve Barry Guitar'ın geliştirdiği, çocuğun iletişim tutumunu evet/hayır maddeleriyle ölçen ölçek; güven ilişkisi kurulduktan sonra uygulanması |
| Ebeveyn ve öğretmen görüşmeleri | Ebeveynin "Benim hatam mı?" suçluluğunu ve öğretmenin kekemeliğe ilişkin farkındalığını ortaya çıkaran yapılandırılmış sorular |
Kaynak: seminerin bölüm başlıkları ve mevcut DİLGEM açıklaması [6, 7].
Bilimsel Dayanak
Kekeleyen çocukların konuşmaya yönelik tutumları ve kekemeliğe duygusal tepkileri ölçüm araştırmalarıyla gösterilmiştir. Seminerde anlatılan terapi stratejileri klinik makalelerde tanımlanmıştır. Başlıca kaynaklar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| De Nil ve Brutten, 1991, JSHR [1] | Karşılaştırmalı, 70 kekeleyen ve 271 kekelemeyen ilkokul ve ortaokul öğrencisi; İletişim Tutum Testi (CAT) Felemenkçe sürümü | Kekeleyen çocukların konuşmaya yönelik tutumları 7 yaşından itibaren daha olumsuzdu ve fark yaşla büyüdü. Yazarlar olumsuz tutumların terapide ele alınmasını önerdi. |
| Murphy vd., 2007a, J Fluency Disord [2] | Klinik makale | Okul çağı çocuklarda olumsuz duygusal, davranışsal ve bilişsel tepkileri duyarsızlaştırma ve bilişsel yeniden yapılandırmayla azaltmaya yönelik stratejiler tanımlandı. |
| Murphy vd., 2007b, J Fluency Disord [3] | Klinik makale | Zorbalık ve olumsuz akran tepkileriyle karşılaşan çocuklar için canlandırma ve kendini açmaya dayalı stratejiler tanımlandı. |
| Byrd vd., 2016, Am J Speech Lang Pathol [4] | Anket, 206 kekeleyen yetişkin | Gönüllü kekeleme kişinin kendi kekemeliğine benzediğinde ve klinik dışında kullanıldığında duygusal, davranışsal ve bilişsel yararı anlamlı olarak daha yüksek algılandı. |
| Erim ve Aydın Uysal, 2022, Türkiye Klinikleri J Health Sci [5] | Kesitsel anket, Türkiye'de 104 dil ve konuşma terapisti | Akran zorbalığına karşı en sık bildirilen uygulama danışanla duyarsızlaştırma çalışmasıydı (%26,9); bunu dayanıklılık, problem çözme ve baş etme çalışması (%13,5) ve aile ile öğretmeni bilgilendirirken çocukla çalışma (%11,5) izledi. |
Temel Kazanımlar
- Kekemeliği motor davranış, düşünce ve duygu bileşenlerinden oluşan kekemelik üçgeni ile açıklayabilecek ve vaka formülasyonunda kullanabileceksiniz.
- Kağıt-kalem görevleri ve çizim yoluyla çocuğun kekemeliğe ilişkin duygularını ortaya çıkarabileceksiniz.
- Portfolyo değerlendirmesiyle tutum ve duygulardaki değişimi belgeleyebilecek ve BEP hedefleriyle ilişkilendirebileceksiniz.
- A-19 Ölçeğini güven ilişkisini gözeterek uygun klinik zamanlamayla uygulayabileceksiniz.
- Utanç ile suçluluk arasındaki ayrımı ebeveyn ve çocuk görüşmelerinde gözetebileceksiniz.
- Gönüllü kekeleme, kolay kekeleme ve kendini açma çalışmalarını çocuğun düzeyine göre planlayabileceksiniz.
- Ebeveynin suçluluk duygusunu ve öğretmenin kekemeliğe tepkilerini yapılandırılmış sorularla değerlendirebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Seminer dört oturumluk tek bir video modülünden oluşur. Konular Stuttering Foundation'ın bölüm başlıklarını izler [6]:
- Düşünce ve duygular neden önemlidir?
- Kekemelik üçgeni: motor davranış, düşünce ve duygu
- Temel araçlar ve kağıt-kalem görevleri; çizim yoluyla duyguların ifadesi
- Portfolyo değerlendirmesi
- Olumsuz düşünceleri azaltmaya yönelik terapi; ebeveyn ve öğretmenle yapılandırılmış görüşme
- Utanç ve suçluluk
- "Kolay akıcılık komplosu" (Conspiracy of Easy Fluency)
- İlerlemenin anahtarları: dinleyiciyi rahatlatma, kolay kekeleme, gönüllü kekeleme
Kimlere Yönelik?
Seminer, okul çağındaki kekeleyen çocuklarla çalışan uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Okulda çalışan psikolojik danışmanlar ve rehber öğretmenler
- Özel eğitim uzmanları
- İlgili alanların lisans ve lisansüstü öğrencileri
Eğitmen Hakkında
William (Bill) P. Murphy, M.A., CCC-SLP, Purdue Üniversitesi Konuşma, Dil ve İşitme Bilimleri Bölümü'nde klinik profesör olarak görev yapmış bir dil ve konuşma terapistidir ve kekemeliği kendi yaşamından da tanır [7]. Purdue'da yirmi yılı aşkın süre kekemelik terapisi üzerine çalışmış, kekemelikte utanç ve suçluluğun rolü üzerine yayın ve sunumlar yapmıştır [8]. J. Scott Yaruss ve Robert W. Quesal ile birlikte Bullying and Teasing: Helping Children Who Stutter (2005) kitabının ve okul çağı kekemelik terapisi üzerine iki makalenin yazarlarındandır [2, 3, 8]. Stuttering Foundation'ın okul klinisyenlerine yönelik eğitim videolarında yer almıştır [6].
Sık Sorulan Sorular
Seminer kekemeliğin akıcılık tekniklerini de içeriyor mu?
Seminerin odağı düşünce ve duygulardır. Kolay kekeleme ve gönüllü kekeleme ilerlemenin anahtarları bölümünde ele alınır; akıcılık şekillendirme teknikleri ayrıntılı olarak işlenmez.
Bu yaklaşım okulda kısa seanslarla uygulanabilir mi?
Seminer, Stuttering Foundation'ın okul klinisyenlerine yönelik konferans dizisinin bir parçasıdır [6]. Çizim, portfolyo ve kağıt-kalem görevleri okul seanslarında kullanılmak üzere ele alınır.
A-19 Ölçeğinin Türkçe norm verisi var mı?
Seminerde ölçeğin klinik kullanımı ve uygulama zamanlaması anlatılır. Seminerde Türkçe norm verisi ele alınmaz. Türkçe konuşan çocuklarda puanlar norm karşılaştırması yapılmadan, klinik gözlem ve çocukla yapılan görüşmeyle birlikte yorumlanmalıdır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Seminer, Stuttering Foundation'ın Stuttering Therapy: Dealing with Guilt & Shame (#9505) kaydıdır; içeriğin hakları Stuttering Foundation'a aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- De Nil, L. F., & Brutten, G. J. (1991). Speech-associated attitudes of stuttering and nonstuttering children. Journal of Speech and Hearing Research, 34(1), 60–66.
- Murphy, W. P., Yaruss, J. S., & Quesal, R. W. (2007a). Enhancing treatment for school-age children who stutter: I. Reducing negative reactions through desensitization and cognitive restructuring. Journal of Fluency Disorders, 32(2), 121–138.
- Murphy, W. P., Yaruss, J. S., & Quesal, R. W. (2007b). Enhancing treatment for school-age children who stutter: II. Reducing bullying through role-playing and self-disclosure. Journal of Fluency Disorders, 32(2), 139–162.
- Byrd, C. T., Gkalitsiou, Z., Donaher, J., & Stergiou, E. (2016). The client perspective on voluntary stuttering. American Journal of Speech-Language Pathology, 25(3), 290–305.
- Erim, A., & Aydın Uysal, A. (2022). Okul çağı kekemelikte akran zorbalığı: Dil ve konuşma terapistlerinin algı ve uygulamalarının kısa hikâyeler yöntemiyle değerlendirilmesi. Türkiye Klinikleri Journal of Health Sciences, 7(3), 726–738.
- Stuttering Foundation. (2005). Stuttering therapy: Dealing with guilt & shame (#9505) [Video]. Stuttering Therapy: Practical Ideas for the School Clinician dizisi. Memphis, TN: Stuttering Foundation of America.
- DİLGEM. (2026). Okul Çağı Kekemeliğinde Suçluluk ve Utanma Duygusuyla Baş Etme [Seminer açıklaması].
- Purdue University News Service. (2005). William Murphy ile kekemelikte utanç ve suçluluk üzerine basın bülteni. https://www.purdue.edu/uns/html4ever/2005/050119.Murphy.stuttering.html
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Terapi hedefleri, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.
