Erken Müdahale Yaklaşım ve Teknikleri: Duyu Bütünleme ve Dil Terapisi Etkinliklerinin Birlikte Kullanımı
Duyusal işleme bozukluğu ve konuşma-dil bozukluğu olan küçük çocuklar için erken müdahale stratejileri ve çok duyulu materyaller
Duyusal işleme güçlükleri otizm ve dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu gibi nörogelişimsel bozukluklarda sık bildirilir. Bu video seminerde, 40 yılı aşkın meslek deneyimi olan dil ve konuşma terapisti Prof. Dr. Celeste Roseberry-McKibbin, Duyusal İşleme Bozukluğunun (DİB) doğasını ve konuşma-dil bozukluklarıyla ilişkisini ele almakta; hem DİB hem konuşma-dil bozukluğu olan küçük çocuklar için erken müdahale stratejilerini ve materyallerini tanıtmaktadır.
Duyusal İşleme ve Konuşma-Dil Bozuklukları
DİB, Miller ve arkadaşlarının sınıflamasında modülasyon, ayırt etme ve duyu temelli motor bozukluk olarak üç örüntüde tanımlanır. Modülasyon bozukluğunda çocuk duyusal girdiye aşırı ya da az tepki verebilir ya da olağandışı miktarda duyusal girdi arayabilir [1]. Dil ve konuşma terapisi seanslarında bu örüntüler dikkat, katılım ve davranış üzerinden gözlenir.
Eğitmenin bu konudaki yayımlanmış yazısında dil ve konuşma terapistinin rolü üç başlıkta ele alınır [2]:
- Tarama ve yönlendirme: Rutin seanslarda yazı, boncuk dizme ya da düğme ilikleme gibi ince motor görevlerde ve denge ya da top becerilerinde güçlük gözlenebilir. Bu tarama ergoterapiye yönlendirmeyi destekler ve ergoterapi değerlendirmesinin yerine geçmez.
- Seansın düzenlenmesi: Oturma düzeni ve fiziksel rahatlık gözetilir, geçişler önceden bildirilir; aşırı tepkisel çocuklara materyaller birer birer sunulur, az tepkisel çocuklar için orta hattı geçmeyi gerektiren uyarıcı etkinlikler kullanılır.
- Çok duyulu etkinlikler: Tıraş köpüğü, oyun hamuru, mandal, baloncuklu naylon, kaldırım tebeşiri, seksek ve el arabası yürüyüşü gibi duyusal ve motor etkinlikler artikülasyon, sözcük dağarcığı, eylem ve kavram hedefleriyle eşleştirilir.
Bilimsel Dayanak
Nörogelişimsel bozukluklarda duyusal güçlüklerin yaygınlığı meta-analiz ve sistematik derlemelerle, duyu temelli müdahaleler ve erken müdahalede ebeveyn koçluğu ise sistematik derlemelerle incelenmiştir. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Ben-Sasson vd., 2009, J Autism Dev Disord [3] | Meta-analiz, 14 çalışma | Otizmli ve tipik gelişen gruplar arasında duyusal modülasyon belirtilerinde yüksek düzeyde fark bulundu; en büyük fark az tepkisellikte görüldü. |
| Ghanizadeh, 2011, Psychiatry Investig [4] | Sistematik derleme, DEHB'li çocuklarda duyusal işleme üzerine 11 çalışma | Duyusal işleme sorunları DEHB'li çocuklarda tipik gelişenlere göre daha sıktı. |
| Weitlauf vd., 2017, Pediatrics [5] | Sistematik derleme, otizmde duyusal güçlüklere yönelik müdahaleler, 24 çalışma (20 RKÇ) | Duyu bütünleme temelli yaklaşımlar duyusal ve motor ölçümlerde iyileşme sağladı. |
| Kemp ve Turnbull, 2014, Infants Young Child [6] | Disiplinlerarası araştırma sentezi, erken müdahalede ebeveyn koçluğu, 8 çalışma (2000–2013) | Ebeveyn koçluğunun hizmetlerin parçası olduğu çalışmalarda farklı tanı ve işlevsellik düzeyindeki çocuklar çeşitli gelişim alanlarında ilerleme gösterdi; koçluk çok bileşenli müdahalenin katkıda bulunan etkenlerinden biri olarak değerlendirildi. |
Temel Kazanımlar
- DİB'in temel örüntülerini ve konuşma-dil bozukluklarıyla ilişkisini açıklayabileceksiniz.
- Seanslarda ergoterapi yönlendirmesini destekleyecek duyusal ve ince motor belirtileri tanıyabileceksiniz.
- Aşırı ve az tepkisel çocuklar için seans ortamını ve geçişleri düzenleyebileceksiniz.
- Duyusal, ince motor ve konuşma-dil hedeflerini aynı etkinlikte birleştiren materyaller seçebileceksiniz.
- Artikülasyon, sözcük dağarcığı, eylem ve kavram hedeflerini çok duyulu oyunlara yerleştirebileceksiniz.
- Ergoterapist ve aileyle işbirliği içinde erken müdahale planı oluşturabileceksiniz.
- Uygulanan etkinliklerin etkisini ölçülebilir hedeflerle izleyebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
- Duyusal İşleme Bozukluğunun doğası
- DİB ile konuşma-dil bozuklukları arasındaki ilişki
- DİB ve konuşma-dil bozukluğu olan küçük çocuklar için erken müdahale stratejileri
- Duyu bütünleme ve dil terapisi etkinliklerinin birlikte kullanıldığı materyaller
Kimlere Yönelik?
Eğitim, erken çocukluk döneminde konuşma-dil ve duyusal güçlükleri olan çocuklarla çalışan uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler
- Öğretmenler ve özel eğitim uzmanları
- Çocuk gelişimi uzmanları
- İlgili alanlarda öğrenim gören öğrenciler
Eğitmen Hakkında
Celeste Roseberry-McKibbin, PhD, CCC-SLP, California State University, Sacramento İletişim Bilimleri ve Bozuklukları Bölümü'nde profesördür ve San Juan Unified School District'te yarı zamanlı gezici dil ve konuşma terapisti olarak çalışmaktadır. Doktorasını Northwestern University'de tamamlamıştır. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) ve Kaliforniya Konuşma-Dil-İşitme Derneği (CSHA) fellow üyesidir. Kitapları arasında Multicultural Students with Special Language Needs (6. baskı, 2022) ve M. N. Hegde ve G. Tellis ile birlikte yazdığı An Advanced Review of Speech-Language Pathology (6. baskı, 2024) bulunur. Lisansüstü derslerinde duyusal işleme bozukluğu olan çocuklara da yer vermekte; gelişimsel dil bozukluğu, duyusal işleme bozukluğu ve ince motor gecikmesi olan çocuklarda çok duyulu müdahale üzerine çalıştaylar düzenlemektedir.
Sık Sorulan Sorular
Duyusal güçlükleri değerlendirmek dil ve konuşma terapistinin görev alanına giriyor mu?
Eğitmen, önerdiği uygulamalardan hangilerinin meslek alanına girdiğine her dil ve konuşma terapistinin kendi mesleki yetki çerçevesinde karar vermesi gerektiğini belirtir; duyusal güçlüklerin değerlendirilmesi için çocuk ergoterapiye yönlendirilir [2].
Etkinlikler çocuğun günlük yaşamına nasıl taşınabilir?
Erken Çocukluk Bölümü'nün (DEC) önerilen uygulamaları, hizmetlerin doğal ve kapsayıcı ortamlarda, günlük rutinler ve etkinlikler sırasında sunulmasını önerir [7]. Gelişimsel gecikmesi olan çocuklarla yapılan bir müdahale çalışmasında ilgi çekici, katılımı sağlayan ve yeterlik duygusu geliştiren günlük öğrenme fırsatları en olumlu davranış değişimiyle ilişkili bulunmuştur [8].
Duyu bütünleme terapisinin kanıtı hangi gruplarda daha güçlüdür?
Dokuz randomize çalışmayı kapsayan sistematik derleme, Ayres Duyu Bütünleme terapisinin otizmli çocukların bireysel hedeflerine ulaşmasında güçlü kanıt bulmuştur [9].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim İngilizcedir; dileyen katılımcılar için Türkçe altyazı seçeneği bulunur.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Miller, L. J., Anzalone, M. E., Lane, S. J., Cermak, S. A., & Osten, E. T. (2007). Concept evolution in sensory integration: A proposed nosology for diagnosis. American Journal of Occupational Therapy, 61(2), 135–140.
- Roseberry-McKibbin, C. (2023, 29 Eylül). 20Q: Sensory and fine motor activities for children with communication and sensory processing disorders. SpeechPathology.com, Makale 20616.
- Ben-Sasson, A., Hen, L., Fluss, R., Cermak, S. A., Engel-Yeger, B., & Gal, E. (2009). A meta-analysis of sensory modulation symptoms in individuals with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 39(1), 1–11.
- Ghanizadeh, A. (2011). Sensory processing problems in children with ADHD, a systematic review. Psychiatry Investigation, 8(2), 89–94.
- Weitlauf, A. S., Sathe, N., McPheeters, M. L., & Warren, Z. E. (2017). Interventions targeting sensory challenges in autism spectrum disorder: A systematic review. Pediatrics, 139(6), e20170347.
- Kemp, P., & Turnbull, A. P. (2014). Coaching with parents in early intervention: An interdisciplinary research synthesis. Infants & Young Children, 27(4), 305–324.
- Division for Early Childhood. (2014). DEC recommended practices in early intervention/early childhood special education 2014. Division for Early Childhood of the Council for Exceptional Children.
- Dunst, C. J., Bruder, M. B., Trivette, C. M., Hamby, D., Raab, M., & McLean, M. (2001). Characteristics and consequences of everyday natural learning opportunities. Topics in Early Childhood Special Education, 21(2), 68–92.
- Acuña, C., Gallegos-Berrios, S., Barfoot, J., Meredith, P., & Hill, J. (2025). Ayres Sensory Integration® with children ages 0 to 12: A systematic review of randomized controlled trials. American Journal of Occupational Therapy, 79(3).
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Duyusal güçlüklerin değerlendirilmesi ergoterapistle, müdahale planı ise çocuğun ve ailenin gereksinimleri doğrultusunda ekip olarak yapılır.