Kekemelik Terapisi: Okulda Çalışan Klinisyenler İçin Pratik Öneriler
Kekemeliği değiştirme ve akıcılık şekillendirme yaklaşımlarının temel kavramları ve terapi adımları
Kekemelik terapisinin iki temel geleneği kekemeliği değiştirme (stuttering modification) ve akıcılık şekillendirmedir (fluency shaping). Bu video seminerde Barry Guitar, Ph.D., Stuttering Foundation'ın okul klinisyenlerine yönelik Stuttering Therapy: Practical Ideas for the School Clinician dizisinde iki yaklaşımın temel kavramlarını ve terapi adımlarını karşılaştırmalı olarak anlatır [5]. Her iki yaklaşım için kazanımların terapi odasından sınıfa, koridora ve kantine taşınması ve terapi sonrasında korunması ayrıca ele alınır [5, 6]. İki yaklaşımın adımlarını tanımak klinisyenin çocuğa uygun seçimi yapmasına yardımcı olur.
İki Yaklaşım: Temel Kavramlar
Kekemeliği değiştirme yaklaşımı Charles Van Riper'ın çalışmalarına dayanır [1, 4]. Kekeleyen kişinin kekemeliğe ilişkin korku ve kaçınmalarını azaltmayı ve kekemelik anlarını daha az gerginlikle, daha kolay biçimde geçirmeyi hedefler. Akıcılık şekillendirme yaklaşımında ise önce yapılandırılmış bir ortamda akıcı konuşma oluşturulur ve konuşma becerileri öğretilir; bu beceriler sonra aşamalı olarak günlük konuşmaya taşınır [2, 5]. Alman kılavuzuna dayanan derleme, konuşmanın yeniden yapılandırılması (akıcılık şekillendirme) yöntemlerinin terapi seçiminde değerlendirilmesini, kekemeliği değiştirmenin tüm yaş gruplarında kullanılabileceğini ve iki yaklaşımın birleşiminin 12 yaşından itibaren uygun olduğunu, 9 yaşından itibaren de yararlı olabileceğine dair işaretler bulunduğunu belirtir [1].
Seminerde ele alınan terapi adımları
| Adım | Kekemeliği değiştirme | Akıcılık şekillendirme |
|---|---|---|
| 1 | Kekemeliği keşfetme | Akıcılığın oluşturulması |
| 2 | Kekemeliği terapi odasında değiştirme | Akıcılık becerilerinin öğretilmesi |
| 3 | Transfer | Akıcılığın transferi |
| 4 | Koruma | Akıcılığın korunması |
Kaynak: Stuttering Foundation bölüm listesi [5].
Okulda Uygulama: Transfer ve Koruma
Her iki yaklaşımda da son iki adım, terapi odasında kazanılan becerilerin okulun ve evin gerçek konuşma ortamlarına taşınması ve terapi seyrekleştikçe korunmasıdır. DİLGEM sayfasında seminerin bu bölümleri okul koşullarına uyarladığı belirtilir: seans kazanımlarının koridor, kantin ve sınıfa taşınması, kısıtlı seans sürelerinde uygulanabilecek etkinlikler ve materyal kullanımı [6]. Alman kılavuzu da ergen ve yetişkin terapisinde günlük yaşam durumlarına transfer çalışmasını, programlı adımlarla öz yönetimi ve koruma programlarını önerir; nüksle baş etmeye yönelik önlem içermeyen terapilerin kullanılmamasını belirtir [1].
Bilimsel Dayanak
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Neumann vd., 2017, Dtsch Arztebl Int [1] | Alman S3 kılavuzuna dayanan derleme; 2000–2016 arasından 43 yayın | Ergen ve yetişkinlerde konuşmanın yeniden yapılandırılması için iyi kanıt bulunmuştur (d = 0,75–1,63); kekemeliği değiştirme için etki büyüklükleri d = 0,56–0,65'tir. |
| Hearne vd., 2008, LSHSS [2] | Faz I, Camperdown Programı (uzatılmış konuşmaya dayalı akıcılık şekillendirme), 3 ergen | Bir katılımcıda 12. ay izleminde kekelenen hece oranı yaklaşık %1'di; ikinci katılımcı oranını yaklaşık yarıya indirdi. |
| Byrd vd., 2016, Am J Speech Lang Pathol [3] | Anket, 206 kekeleyen yetişkin | Gönüllü kekeleme kişinin kendi kekemeliğine benzediğinde ve klinik dışında kullanıldığında anlamlı olarak daha fazla yarar algılandı; bulgu, tekniklerin terapi odası dışında çalışılmasının önemine işaret eder. |
| Blood vd., 2001, J Fluency Disord [4] | Van Riper'ın yedi terapi kaydının analizi, 2.363 sözel yanıt | Kekemeliği değiştirme terapisinde Van Riper en sık doğrudan yönlendirme, bilgi verme ve kapalı uçlu soru kullandı; oturumlar ilerledikçe öğretici ve bilgilendirici yanıtları arttı. |
Temel Kazanımlar
- Kekemeliği değiştirme ve akıcılık şekillendirme yaklaşımlarının temel kavramlarını karşılaştırabileceksiniz.
- Kekemeliği değiştirmenin dört adımını (keşfetme, terapi odasında değiştirme, transfer, koruma) okul çağındaki bir çocuk için planlayabileceksiniz.
- Akıcılık şekillendirmenin dört adımını (akıcılığı oluşturma, becerileri öğretme, transfer, koruma) okul çağındaki bir çocuk için planlayabileceksiniz.
- Seans kazanımlarını sınıf, koridor ve kantin gibi okul ortamlarına taşımak için transfer görevleri tasarlayabileceksiniz.
- Kısıtlı seans süresinde uygulanabilecek etkinlikleri ve materyalleri seçebileceksiniz.
- Terapi seyrekleşirken kazanımların korunması ve nüksün fark edilmesi için çocukla ve aileyle plan yapabileceksiniz.
- İki yaklaşımın kanıt düzeyini ailelere ve okul ekibine aktarabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Konular Stuttering Foundation'ın bölüm listesini izler [5]:
Giriş
- Kekemeliği değiştirme nedir?
- Akıcılık şekillendirme nedir?
Kekemeliği Değiştirme
- Temel kavramlar
- Terapi adımları: kekemeliği keşfetme, kekemeliği terapi odasında değiştirme, transfer, koruma
Akıcılık Şekillendirme
- Temel kavramlar
- Terapi adımları: akıcılığın oluşturulması, akıcılık becerilerinin öğretilmesi, akıcılığın transferi, akıcılığın korunması
Kapanış
- Genel değerlendirme
Kimlere Yönelik?
Seminer, okulda ya da klinikte okul çağındaki kekeleyen çocuklarla çalışan uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Kekemelik alanında çalışan öğrenciler, araştırmacılar ve uzmanlar
Eğitmen Hakkında
Barry Guitar, Ph.D., Vermont Üniversitesi'nde öğretim üyesi ve kekemelik araştırmacısıdır. Yüksek lisansını Western Michigan Üniversitesi'nde, doktorasını Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde tamamlamıştır. 1976'da Vermont Üniversitesi'nde göreve başlamış, sekiz yıl bölüm başkanlığı yapmıştır; üniversitenin Eleanor M. Luse Merkezi'nde kekemelik üzerine klinik çalışma, araştırma ve destek grupları yürütmektedir [6]. Charles Van Riper'ın terapi dizisinin yirmi yıllık izlem görüşmesinde de yer almıştır [7].
Sık Sorulan Sorular
İki yaklaşımdan hangisi okul çağında tercih edilmeli?
Seçim çocuğun yaşına, kekemeliğin şiddetine, kekemeliğe verdiği duygusal tepkilere ve ailenin tercihine göre yapılır; kılavuz bireyin koşullarının gözetilmesini ve ailenin bilgilendirilerek karara katılmasını önerir [1].
İki yaklaşım aynı çocukta birlikte kullanılabilir mi?
Alman kılavuzu birleşik yaklaşımları 12 yaş ve üzeri için önerir ve 9 yaşından itibaren çocukların da yararlanabileceğine dair işaretler bulunduğunu belirtir [1].
Duygu ve tutumlara yönelik çalışma bu seminerde var mı?
Seminer iki yaklaşımın teknik adımlarına odaklanır. Okul çağı çocuklarda utanç, suçluluk ve olumsuz düşüncelerle çalışma DİLGEM'deki Okul Çağı Kekemeliğinde Suçluluk ve Utanma Duygusuyla Baş Etme seminerinde ele alınır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Video İngilizcedir; Türkçe altyazı seçeneği vardır.
- Seminer Stuttering Foundation yapımıdır; içeriğin hakları Stuttering Foundation'a aittir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Neumann, K., Euler, H. A., Bosshardt, H.-G., Cook, S., Sandrieser, P., & Sommer, M. (2017). The pathogenesis, assessment and treatment of speech fluency disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 114, 383–390.
- Hearne, A., Packman, A., Onslow, M., & O'Brian, S. (2008). Developing treatment for adolescents who stutter: A phase I trial of the Camperdown Program. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 39(4), 487–497.
- Byrd, C. T., Gkalitsiou, Z., Donaher, J., & Stergiou, E. (2016). The client perspective on voluntary stuttering. American Journal of Speech-Language Pathology, 25(3), 290–305.
- Blood, G. W., Blood, I. M., McCarthy, J., Tellis, G., & Gabel, R. (2001). An analysis of verbal response patterns of Charles Van Riper during stuttering modification therapy. Journal of Fluency Disorders, 26(2), 129–147.
- Stuttering Foundation. (2005). Stuttering 101 (#9501) [Video]. Stuttering Therapy: Practical Ideas for the School Clinician dizisi. Memphis, TN: Stuttering Foundation of America.
- DİLGEM. (2026). Kekemelik Terapisi: Okulda Çalışan Klinisyenler İçin Pratik Öneriler [Seminer açıklaması].
- Stuttering Foundation. (t.y.). Therapy in action – Dr. Charles Van Riper (#1080) [Video dizisi]. Memphis, TN: Stuttering Foundation of America.
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Terapi yaklaşımı, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.
