Duyu Bütünleme Terapisi: Temel Kurs Modülü
Ayres Duyu Bütünleme yaklaşımına giriş: temel kavramlar, terapinin gerekçeleri ve gelişimle ilişkisi
Duyu bütünleme terapisi, A. Jean Ayres'in kuramına dayanan ve çocuğun duyusal girdilere uyum sağlayarak çevresiyle daha iyi etkileşim kurmasını hedefleyen bir terapi yaklaşımıdır; terapi, çocuğun bireysel duyusal ihtiyaçlarına göre biçimlendirilir. Ayres Sensory Integration® (ASI) uygunluk ölçütüne bağlı kalınarak yürütülen randomize kontrollü çalışmalar, otizmli çocuklarda bireysel hedeflere ulaşmada olumlu sonuçlar bildirmektedir. Temel Kurs Modülü, bir temel kurs ve beş modülden oluşan Duyu Bütünleme Terapisi Kursu serisinin giriş bölümüdür. Eğitim, Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes tarafından online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar duyu ve duyu bütünleme kavramları, terapinin gerekçeleri, terapi ile eğitim arasındaki ilişki ve duyu bütünleme motor terapisinin gelişim sürecine etkisi üzerinde çalışacaktır.
Duyu Bütünleme Terapisi Nedir?
Duyu bütünleme terapisi, duyusal işlemleme ve motor planlama güçlüklerini hedef alır ve çocuğun uyumsal davranışlarını geliştirmeyi amaçlar [1]. Terapide salıncaklar, toplar, fırçalar gibi ekipmanlarla vestibüler, propriyoseptif, dokunsal ve işitsel girdi sağlanır [2]. Etkinlikler oyun bağlamında kurulur; çocuğun duyu-motor koordinasyonunu, problem çözme becerilerini ve öğrenme sürecini desteklemesi beklenir.
Alanyazında Ayres Sensory Integration® (ASI) ile genel olarak “duyu temelli uygulamalar” diye anılan yöntemler birbirinden ayrılır. ASI, eğitim almış terapistlerin (çoğunlukla ergoterapistlerin) klinik ortamda bire bir yürüttüğü bir müdahaledir. Fırçalama protokolleri, ağırlıklı yelek ve battaniyeler, duyu diyetleri ve işitsel bütünleme eğitimi gibi uygulamalar bu tanımın dışında kalır [1].
Araştırmalarda bir müdahalenin ASI sayılabilmesi için Ayres Sensory Integration® Uygunluk Ölçütü (Fidelity Measure) kullanılır. Ölçüt, müdahalenin yapısal öğelerini ve seans içindeki terapötik süreç öğelerini tanımlar [3]:
| Yapısal öğe | İçerik |
|---|---|
| Terapist yeterliği | Mezuniyet sonrası en az 50 saatlik duyu bütünleme eğitimi ve süren süpervizyon ya da mentorluk |
| Değerlendirme raporu | Öykü, yönlendirme nedeni, performans örüntüleri, duyusal işlemleme, motor ve praksis becerileri, organizasyon ve özet yorum |
| Fiziksel ortam ve ekipman | Yeterli alan, esnek düzen, asılı ekipman için tavan kancaları, dönme sağlayan araçlar, minderler, ayarlanabilir ve çeşitli ekipman, düzenli güvenlik denetimi |
| Aile ve öğretmenle iletişim | Hedeflerin birlikte belirlenmesi, aile ve öğretmen eğitimi |
Uygulama Yapısı
ASI müdahalesi kapsamlı bir değerlendirmeyle başlar ve değerlendirme bulguları çocuğun günlük yaşamına ilişkin bireysel hedeflere dönüştürülür [3]. Randomize çalışmalarda birincil sonuç ölçütü çoğunlukla aileyle birlikte belirlenen hedeflerin Hedefe Ulaşma Ölçeklemesi (Goal Attainment Scaling, GAS) ile puanlanmasıdır [4–6].
Çalışmalarda uygulanan müdahale dozu şöyledir: altı haftada 45 dakikalık 18 seans [4], toplam 30 seans [5], on hafta boyunca haftada üç kez 60 dakikalık seanslar [6] ve 26 hafta süren el kitabına dayalı program [7]. Terapist seans boyunca etkinliği çocuğun o anki düzeyine göre ayarlar, çocuğun etkinlik seçimine katılmasını sağlar ve oyun motivasyonunu destekler [3].
Bilimsel Dayanak
Duyu bütünleme terapisi 1970'lerden bu yana araştırılmaktadır; son on beş yılda ASI uygunluk ölçütüne bağlı randomize çalışmalar yayımlanmıştır. Başlıca çalışmalar ve derlemeler:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Pfeiffer vd., 2011, Am J Occup Ther [4] | Pilot RKÇ, 37 otizmli çocuk, 6–12 yaş, duyu bütünleme ve ince motor grubu | İki grupta da GAS puanları arttı, artış duyu bütünleme grubunda daha fazlaydı. Otistik davranışlarda anlamlı azalma yalnızca duyu bütünleme grubunda görüldü. |
| Schaaf vd., 2014, J Autism Dev Disord [5] | RKÇ, 32 otizmli çocuk, 4–8 yaş, ASI ve olağan bakım | ASI grubunun GAS puanları anlamlı olarak daha yüksekti (p = 0,003, d = 1,2). Öz bakımda (d = 0,9) ve sosyalleşmede (d = 0,7) bakım veren yardımına daha az gereksinim duyuldu. |
| Omairi vd., 2022, Am J Occup Ther [6] | RKÇ, Brezilya, 17 otizmli çocuk, 5–8 yaş | ASI grubu öz bakım (p = 0,046), sosyal işlev (p = 0,036) ve ebeveynin belirlediği hedeflere ulaşma (p < 0,001) puanlarında kontrol grubundan daha yüksek puan aldı. |
| Weitlauf vd., 2017, Pediatrics [8] | Sistematik derleme, 24 çalışma (20 RKÇ), 4'ü duyu bütünleme temelli | Duyu bütünleme temelli yaklaşımlar duyusal ve motor ölçümlerde iyileşme sağladı. |
| Schoen vd., 2019, Autism Res [9] | Sistematik derleme, CEC kanıta dayalı uygulama ölçütleri; 19 çalışmadan 3'ü değerlendirildi | İki RKÇ ölçütlerin %100'ünü ve %85'ini karşıladı. Yazarlar ASI'yi 4–12 yaş otizmli çocuklar için kanıta dayalı uygulama olarak nitelendirdi. |
| Acuña vd., 2025, Am J Occup Ther [10] | Sistematik derleme, 9 RKÇ, 344 katılımcı, 0–12 yaş | Otizmli çocukların bireysel hedeflerine ulaşmasında güçlü kanıt (5 RKÇ). |
Neden profesyonel eğitim?
ASI uygunluk ölçütü, terapistin mezuniyet sonrası en az 50 saatlik duyu bütünleme eğitimi almasını ve süpervizyon ya da mentorluk desteğini sürdürmesini müdahalenin yapısal koşulları arasında sayar [3]. Olumlu sonuç bildiren randomize çalışmalar bu ölçüte göre yürütülmüştür [5, 6, 10].
Temel Kazanımlar
- Duyu ve duyu bütünleme kavramlarını tanımlayabileceksiniz.
- Duyu bütünleme terapisi ile eğitim arasındaki ilişkiyi açıklayabileceksiniz.
- Duyu bütünleme terapisinin hangi gerekçelerle uygulandığını açıklayabileceksiniz.
- Duyu bütünleme motor terapisinin gelişim sürecine etkisini tartışabileceksiniz.
- Terapinin çocuğun bireysel duyusal ihtiyaçlarına göre nasıl biçimlendirildiğini açıklayabileceksiniz.
- Terapi etkinliklerinin duyu-motor koordinasyon, problem çözme ve öğrenme süreçleriyle ilişkisini kurabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Temel Kurs Modülü
- Duyu ve duyu bütünlemenin tanımları
- Duyu bütünleme terapisi ve eğitim ilişkisi
- Duyu bütünleme terapisi neden gereklidir?
- Duyu bütünleme motor terapisinin gelişim sürecine etkisi
- Terapinin çocuğun bireysel duyusal ihtiyaçlarına göre tasarlanması
- Terapi etkinliklerinin duyu-motor koordinasyon, problem çözme ve öğrenme süreçlerine katkısı
Kurs serisindeki yeri
Temel kurs, Duyu Bütünleme Terapisi Kursu serisinin giriş bölümüdür. Seri şu modüllerle sürer:
- 1. Modül: Merkezi sinir sistemi ve duyusal sistemler, nörogelişimsel çeşitlilikler, terapi öncesi değerlendirme planı ve müdahale planlama
- 2. Modül: Sensory Integration and Praxis Tests (SIPT) alt testleri, ölçüt ve yorumları
- 3. Modül: Terapinin ilkeleri, materyaller, terapi yaklaşımları ve programların düzenlenmesi
- 4. Modül: Otizm spektrum bozukluğu, özgül öğrenme güçlüğü, serebral palsi ve DEHB'de duyu bütünleme uygulama teknikleri
- 5. Modül: Klinik vaka temelli süpervizyon
Kimlere Yönelik?
Eğitim, en az lisans düzeyinde eğitim almış sağlık meslek mensuplarına yöneliktir.
- Fizyoterapistler
- Ergoterapistler
- Dil ve konuşma terapistleri
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Odyologlar
Eğitmen Hakkında
Uzman Fizyoterapist Ümmühan Sakın Çöpkes, İstanbul Üniversitesi (Çapa) Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü'nden mezun olduktan sonra University of Southern California ve WPS'in Sensory Integration and Praxis Tests (SIPT) kapsamındaki Duyu Bütünleme 1-2-3 modüllerini tamamlamıştır. Bilim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nde “Otistik Çocuklarda Vestibüler Rehabilitasyonun Etkisi” başlıklı teziyle Duyu Bütünleme ve Otizm Uzmanı unvanını almıştır. Pediatrik rehabilitasyon alanında 18 yılı aşkın klinik deneyimi vardır. İstanbul Bilgi Üniversitesi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi ve İstinye Üniversitesi'nde fizyoterapi, ergoterapi ve çocuk gelişimi bölümlerinde öğretim görevlisi olarak Duyu Bütünleme Terapisi, Nörogelişimsel Bozukluklar ve Normal Gelişim derslerini vermiştir. Nörogelişimsel bozukluklarda duyu bütünleme terapisinin etkisine ilişkin makaleleri ve kitap bölümleri bulunmaktadır; dört yıldır Duyu Bütünleme Uygulayıcı Terapisi Eğitimi vermektedir.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Duyu Bütünleme Terapisi Kursu bir temel kurs ve beş modülden oluşur. 2. modülden itibaren her modül, önceki modüllerin tamamlanmış olmasını ön koşul olarak arar.
- Temel kursu ve beş modülü tamamlayan katılımcılara DİLGEM imzalı uygulayıcı sertifikası verilir.
- Sertifika DİLGEM tarafından düzenlenen bir eğitim belgesidir; resmi bir akreditasyon ya da uzmanlık yetki belgesi yerine geçmez. Sertifikanın işe alımda kabul edilip edilmeyeceği işverenin takdirindedir.
Sık Sorulan Sorular
Duyusal işlemleme bozukluğu tek başına bir tanı olarak kullanılabilir mi?
AAP, duyusal işlemleme bozukluğunun genel olarak tanı olarak kullanılmamasını önerir. Duyusal belirtiler görüldüğünde otizm spektrum bozukluğu, DEHB, gelişimsel koordinasyon bozukluğu ve kaygı bozuklukları açısından değerlendirme yapılmasını tavsiye eder [2].
Duyu bütünleme terapisi sınıf ortamında uygulanabilir mi?
Otizmde kanıta dayalı uygulamaları inceleyen ulusal tarama (NCAEP), ASI'yi eğitim almış terapistlerin klinik ortamda bire bir yürüttüğü bir müdahale olarak tanımlar; yönteme şu an için sınıf uygulaması olarak yer vermez ve öğretmenlerin ASI'yi tek başlarına uygulamasını öngörmez [1].
Terapinin etkisi nasıl izlenmelidir?
AAP, terapinin başında günlük işlevle ilgili somut hedeflerin belirlenmesini, davranış günlükleri ya da terapi öncesi ve sonrası derecelendirme ölçekleri gibi basit izlem araçlarının kullanılmasını ve belirli bir süre sonunda hedeflere ulaşılıp ulaşılmadığının gözden geçirilmesini önerir [2].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Nowell, S. W., Szendrey, S., Steinbrenner, J. R., Hume, K., & Odom, S. L. (2020). Sensory integration: A companion to the NCAEP report. National Clearinghouse on Autism Evidence and Practice, FPG Child Development Institute, The University of North Carolina at Chapel Hill.
- American Academy of Pediatrics, Section on Complementary and Integrative Medicine & Council on Children with Disabilities. (2012). Sensory integration therapies for children with developmental and behavioral disorders. Pediatrics, 129(6), 1186–1189.
- Parham, L. D., Roley, S. S., May-Benson, T. A., Koomar, J., Brett-Green, B., Burke, J. P., Cohn, E. S., Mailloux, Z., Miller, L. J., & Schaaf, R. C. (2011). Development of a fidelity measure for research on the effectiveness of the Ayres Sensory Integration® intervention. American Journal of Occupational Therapy, 65(2), 133–142.
- Pfeiffer, B. A., Koenig, K., Kinnealey, M., Sheppard, M., & Henderson, L. (2011). Effectiveness of sensory integration interventions in children with autism spectrum disorders: A pilot study. American Journal of Occupational Therapy, 65(1), 76–85.
- Schaaf, R. C., Benevides, T., Mailloux, Z., Faller, P., Hunt, J., van Hooydonk, E., Freeman, R., Leiby, B., Sendecki, J., & Kelly, D. (2014). An intervention for sensory difficulties in children with autism: A randomized trial. Journal of Autism and Developmental Disorders, 44(7), 1493–1506.
- Omairi, C., Mailloux, Z., Antoniuk, S. A., & Schaaf, R. (2022). Occupational therapy using Ayres Sensory Integration®: A randomized controlled trial in Brazil. American Journal of Occupational Therapy, 76(4), 7604205160.
- Randell, E., Wright, M., Milosevic, S., Gillespie, D., Brookes-Howell, L., Busse-Morris, M., Hastings, R., Maboshe, W., Williams-Thomas, R., Mills, L., Romeo, R., Yaziji, N., McKigney, A. M., Ahuja, A., Warren, G., Glarou, E., Delport, S., & McNamara, R. (2022). Sensory integration therapy for children with autism and sensory processing difficulties: The SenITA RCT. Health Technology Assessment, 26(29).
- Weitlauf, A. S., Sathe, N., McPheeters, M. L., & Warren, Z. E. (2017). Interventions targeting sensory challenges in autism spectrum disorder: A systematic review. Pediatrics, 139(6), e20170347.
- Schoen, S. A., Lane, S. J., Mailloux, Z., May-Benson, T., Parham, L. D., Smith Roley, S., & Schaaf, R. C. (2019). A systematic review of Ayres Sensory Integration intervention for children with autism. Autism Research, 12(1), 6–19.
- Acuña, C., Gallegos-Berrios, S., Barfoot, J., Meredith, P., & Hill, J. (2025). Ayres Sensory Integration® with children ages 0 to 12: A systematic review of randomized controlled trials. American Journal of Occupational Therapy, 79(3).
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Duyu bütünleme terapisinin belirli bir çocuk için uygunluğu kapsamlı bir değerlendirmeyle belirlenir ve terapinin etkisi ölçülebilir hedefler üzerinden izlenir.
