DIR 101: DIR® Modeli ve DIRFloortime®'a Giriş
Gelişimsel, bireysel farklılıklara dayalı ve ilişki temelli müdahale modelinin kuramsal çerçevesi ve temel Floortime ilkeleri
DIR® modeli (Developmental, Individual-differences, Relationship-based), Stanley Greenspan ve Serena Wieder'in çalışmalarına dayanan, çocuğun gelişimini duygusal ilişkiler, bireysel duyusal-motor farklılıklar ve işlevsel duygusal gelişim kapasiteleri üzerinden ele alan bir çerçevedir; DIRFloortime® bu modelin uygulamaya aktarılmış biçimidir. Model randomize kontrollü çalışmalar ve sistematik derlemelerle incelenmiştir. DIR 101, ICDL (International Council on Development and Learning) tarafından onaylanmış giriş kursudur ve DIRFloortime® Eğitim Sertifika Programına geçiş için ön koşuldur. Eğitim, DIR Floortime Expert Eğitim Lideri Dr. Mehbube Tuncer tarafından yüz yüze verilecektir. Katılımcılar altı işlevsel duygusal gelişim kapasitesini, bireysel farklılıkları ve Floortime'ın temel ilkelerini kuramsal anlatım ve video sunumları üzerinden çalışacaktır.
DIR® Modeli Nedir?
Model üç bileşenden oluşur. D (Developmental, gelişimsel) bileşeni, çocuğun gelişimini kendi bakış açısından, bulunduğu yer ve ilerleyeceği yön üzerinden ele alır. I (Individual differences, bireysel farklılıklar) bileşeni, her bireyin çevresini algılama, düzenleme, ona tepki verme ve onu anlamlandırma biçimindeki farklılıkları kapsar; duyusal işlemleme, motor planlama ve düzenleme bu bileşenin konusudur. R (Relationship-based, ilişki temelli) bileşeni, gelişimin itici gücü olarak ilişkilere ve ilişkilerin duygusal boyutuna odaklanır [1].
ICDL, DIRFloortime®'ı DIR® modelinin uygulamaya aktarılması olarak tanımlar. Floortime, çocuğun ilgisini onun o anki duygusal durumunu anlamak için bir ipucu olarak kullanır ve bu ilgi üzerinden çocuğu bir sonraki gelişim basamağına doğru zorlar. Hedeflenen kapasiteler öz düzenleme, ilişkiye katılım, iletişim, ortak sosyal problem çözme ve yaratıcı, düzenli ve yansıtıcı düşünmedir. Floortime öğretmenler, ergoterapistler, dil ve konuşma terapistleri, ruh sağlığı uzmanları ve ebeveynler tarafından evde, oyun alanında ya da günlük rutinler içinde uygulanabilir [1, 2].
Altı işlevsel duygusal gelişim kapasitesi (FEDC)
- Düzenleme ve ilgi
- Bağ kurma ve ilişkiyi sürdürme
- Amaçlı ve karşılıklı iletişim
- Problem çözme ve benlik algısı
- Sembol ve yaratıcı düşünme
- Mantıksal düşünme ve bağlantı kurma
DIR 101'de altı kapasitenin her biri ve her birinde görülebilecek güçlükler ele alınır; ilk dört kapasite DIRFloortime 201 kursunun uygulama odağını oluşturur [3, 4].
Uygulama Yapısı ve Eğitim Basamakları
Floortime'da uzman ya da bakım veren çocuğun ilgisini izleyerek etkileşime katılır, çocuğun duyusal-motor profilini dikkate alarak etkileşimi düzenler ve çocuğu bulunduğu kapasitenin bir üst basamağına doğru zorlar. ICDL'e göre uygulama belirli bir ortamla sınırlı olmadan gün içinde farklı ortamlarda sürdürülebilir ve iyi bir koçlukla ebeveynler uygulamayı günlük yaşama taşıyabilir [2]. Araştırmalarda uygulama yoğunluğu değişkendir: Tayland'daki randomize çalışmada ebeveynler evde ortalama haftada 15,2 saat uygulama yapmıştır [5]; Kanada'daki çalışmada müdahale haftada 2 saatlik terapi ve ebeveyn koçluğu olarak yürütülmüştür [6].
ICDL'in eğitim programı basamaklıdır. DIR 101 giriş kursudur ve ön koşulu yoktur. Uygulayıcı sertifikaları DIR 201 (Temel), DIR 202 (Yeterlik), DIR 203 (İleri) ve DIR 204 (Uzman) kurslarıyla, her basamakta video kayıtlı vaka sunumları ve değerlendirme rubriğinin her alanında en az %80 başarı koşuluyla verilir [4].
Bilimsel Dayanak
DIRFloortime® ve DIR modeline dayanan programlar randomize kontrollü çalışmalarla incelenmiştir. Başlıca çalışmalar ve derlemeler:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Pajareya ve Nopmaneejumruslers, 2011, Autism [5] | Pilot RKÇ, 32 çocuk, 2–6 yaş, Tayland | Rutin bakıma ek olarak evde ortalama haftada 15,2 saat ebeveyn uygulamalı DIR/Floortime, 3 ay. Müdahale grubu FEAS, CARS ve FEQ ölçümlerinin üçünde de kontrol grubundan daha fazla ilerleme gösterdi. |
| Casenhiser vd., 2013, Autism [6] | RKÇ ön sonuçları, 51 çocuk, 2–4 yaş | Haftada 2 saat ilişki odaklı terapi ve ebeveyn koçluğu, ortalama haftada 3,9 saat toplum hizmetiyle karşılaştırıldı. 12. ayda sosyal etkileşim becerilerinde müdahale grubu lehine anlamlı fark bulundu. |
| Solomon vd., 2014, J Dev Behav Pediatr [7] | RKÇ, 128 aile, okul öncesi dönem, ABD'de beş şehir | DIR modeline dayanan PLAY Projesi ev danışmanlığı (bir yıl, aylık ev ziyaretleri) toplum hizmetlerine eklendi. Ebeveyn-çocuk etkileşiminde PLAY grubu lehine daha fazla iyileşme görüldü. |
| Boshoff vd., 2020, Can J Occup Ther [8] | Sistematik derleme, 9 çalışma | Çalışmaların çoğu sosyal-duygusal gelişimde iyileşme bildirdi. |
| Sandbank vd., 2020, Psychol Bull [9] | Meta-analiz, 130 örneklem, 6.240 çocuk, 0–8 yaş | Yalnızca RKÇ'ler alındığında gelişimsel müdahaleler ve NDBI'lar olumlu etki gösterdi. |
| Sandbank vd., 2023, BMJ [10] | Güncellenmiş meta-analiz, 252 çalışma, 13.304 katılımcı | Gelişimsel müdahaleler (19 çalışma) RKÇ'lerde sosyal iletişimde küçük-orta düzeyde etki gösterdi (g = 0,28). |
Temel Kazanımlar
- Otizm spektrumunda ve ilişki kurma ile iletişimde güçlük yaşayan çocuklarda görülen ortak özellikleri tanımlayabileceksiniz.
- İlişki temelli müdahale yaklaşımlarının temel özelliklerini açıklayabileceksiniz.
- DIR® modelindeki altı işlevsel duygusal gelişim kapasitesini (FEDC) ve her birinde görülebilecek güçlükleri ayırt edebileceksiniz.
- Sağlık, duyusal işlemleme ve düzenleme güçlüklerinin gelişim üzerindeki etkisini modelin "I" bileşeni üzerinden değerlendirebileceksiniz.
- Floortime'ın temel ilkelerini ve çocuğun ilgisini izleme gibi temel stratejilerini tanımlayabileceksiniz.
- DIR® modelinde ilişkinin ve ailenin rolünü açıklayabileceksiniz.
- Duygunun D, I ve R bileşenlerindeki merkezi rolünü ve modelin kanıt düzeyini meslektaşlarınıza ve ailelere aktarabileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Kurs, ICDL'in DIR 101 öğrenme hedeflerini izler. Konular kuramsal anlatım, video sunumları ve vaka örnekleriyle işlenir [3].
DIR® Modelinin Çerçevesi
- Otizm ve ilişki kurma ile iletişim güçlüklerinin ortak özellikleri
- İlişki temelli yaklaşımların temel özellikleri
- D, I ve R bileşenleri ve duygunun bu bileşenlerdeki rolü
- Modelin bilimsel kanıtları
İşlevsel Duygusal Gelişim Kapasiteleri
- Altı kapasitenin tanımı ve gelişimsel sırası
- Her kapasitede görülebilecek güçlükler ve klinik gözlem
Bireysel Farklılıklar
- Sağlık, duyusal işlemleme ve düzenleme güçlüklerinin gelişime etkisi
- Motor planlama ve duyusal profilin etkileşime yansıması
Floortime İlkeleri ve Stratejileri
- Çocuğun ilgisine odaklanma ve çocuğun dünyasına katılma
- Duygusal bağlantı kurma ve iletişimi destekleme
- Oyun ve etkileşim içinde ortak dikkat, düzenleme ve iki yönlü iletişimin desteklenmesi
- Kazanımların günlük rutinlere taşınması ve ailenin uygulamaya katılımı
Kimlere Yönelik?
Kurs, gelişimsel farklılıkları olan çocuklarla çalışan ya da çalışmayı planlayan uzmanlara ve ilgili bölümlerin öğrencilerine yöneliktir. ICDL'e göre DIR 101 için ön koşul yoktur [3].
- Dil ve konuşma terapistleri
- Ergoterapistler ve fizyoterapistler
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Özel eğitim ve okul öncesi öğretmenleri
- Odyologlar ve çocuk gelişimi uzmanları
- İlgili bölümlerde öğrenim gören üniversite öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Dr. Mehbube Tuncer, 2003 yılında dil ve konuşma terapisi alanında lisans eğitimini tamamlamış, Başkent Üniversitesi'nde Konuşma ve Ses Bozuklukları yüksek lisansını, Üsküdar Üniversitesi Dil ve Konuşma Terapisi Bölümü'nde doktorasını tamamlamıştır. DIRFloortime® eğitimlerini tamamlayarak DIR Floortime Expert Eğitim Lideri unvanını almıştır. Akademisyen, eğitimci ve terapist olarak çalışmaktadır. "Konuşma Yolculuğum" ve "Oynuyorum Eğleniyorum Doğru Söylüyorum" kitaplarının, "Kelimelerin Oyunu Hecelerin Uyumu" eğitim setinin ve "Kelimelerin Yarışı" kutu oyununun yazarıdır. Çalışmalarını Ankara'daki Mehbube Tuncer Dil ve Konuşma Merkezi'nde sürdürmektedir.
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Kurs ICDL onaylıdır ve DIRFloortime® Eğitim Sertifika Programının ilk kursu olan DIRFloortime 201'e kayıt için ön koşuldur.
- DIR 101 giriş düzeyinde bir kurstur; DIRFloortime® uygulayıcısı olmak için DIR 201 ve sonraki sertifika kurslarının tamamlanması gerekir [4].
Sık Sorulan Sorular
DIR 101'den sonra Floortime'ı kendi danışanlarımla uygulamaya başlayabilir miyim?
ICDL, "Temel DIRFloortime Uygulayıcısı" unvanını DIR 201'i başarıyla tamamlayıp DIR-Basic sertifikası alanlara tanır. Bu düzeydeki uygulayıcılar ilk dört gelişim kapasitesi üzerinde çalışan bireylerle Floortime yapabilir [11].
Ebeveyn koçluğu hangi basamakta öğretilir?
Bakım verenlere, öğretmenlere ve diğer uzmanlara koçluk DIR 203 (İleri) kursunun odağıdır. DIR 203 için DIR-Proficient sertifikasına ek olarak ilgili bir alanda en az lisans derecesi gerekir [4].
Sertifika basamakları için üniversite mezuniyeti şart mı?
ICDL'e göre DIR 101, 201 ve 202 için üniversite eğitimi ön koşulu yoktur. DIR 203 en az lisans, DIR 204 ise ilgili bir alanda en az yüksek lisans derecesi gerektirir [12].
Model hangi yaş gruplarında kullanılır?
ICDL, DIRFloortime®'ın en sık eğitimsel, sosyal-duygusal, ruh sağlığı ya da gelişimsel güçlükleri olan çocuklarla kullanıldığını ve en çok otizm spektrumundaki çocuklar için bilindiğini belirtir [1]. Randomize çalışmalar ağırlıkla 2–6 yaş arası çocuklarla yapılmıştır [5–7].
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim yüz yüze olarak Titanic Business Kartal'da (Kartal, İstanbul) yapılacaktır.
- DIR® ve DIRFloortime® ICDL'e ait markalardır.
- DİLGEM, eğitim tarihinden 14 gün öncesine kadar eğitimi iptal etme ya da tarihini değiştirme hakkını saklı tutar. Bu durumda katılımcıların ulaşım, konaklama ve benzeri kişisel harcamalarından DİLGEM sorumlu tutulamaz.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- International Council on Development and Learning. (t.y.). What is DIR®? https://www.icdl.com/dir
- International Council on Development and Learning. (t.y.). DIRFloortime®. https://www.icdl.com/dir/floortime
- International Council on Development and Learning. (t.y.). DIR 101: An introduction to DIR® and DIRFloortime®. https://www.icdl.com/courses/101
- International Council on Development and Learning. (t.y.). DIRFloortime® training curriculum. https://www.icdl.com/courses/curriculum
- Pajareya, K., & Nopmaneejumruslers, K. (2011). A pilot randomized controlled trial of DIR/Floortime™ parent training intervention for pre-school children with autistic spectrum disorders. Autism, 15(5), 563–577.
- Casenhiser, D. M., Shanker, S. G., & Stieben, J. (2013). Learning through interaction in children with autism: Preliminary data from a social-communication-based intervention. Autism, 17(2), 220–241.
- Solomon, R., Van Egeren, L. A., Mahoney, G., Quon Huber, M. S., & Zimmerman, P. (2014). PLAY Project Home Consultation intervention program for young children with autism spectrum disorders: A randomized controlled trial. Journal of Developmental and Behavioral Pediatrics, 35(8), 475–485.
- Boshoff, K., Bowen, H., Paton, H., Cameron-Smith, S., Graetz, S., Young, A., & Lane, K. (2020). Child development outcomes of DIR/Floortime™-based programs: A systematic review. Canadian Journal of Occupational Therapy, 87(2), 153–164.
- Sandbank, M., Bottema-Beutel, K., Crowley, S., Cassidy, M., Dunham, K., Feldman, J. I., Crank, J., Albarran, S. A., Raj, S., Mahbub, P., & Woynaroski, T. G. (2020). Project AIM: Autism intervention meta-analysis for studies of young children. Psychological Bulletin, 146(1), 1–29.
- Sandbank, M., Bottema-Beutel, K., Crowley LaPoint, S., Feldman, J. I., Barrett, D. J., Caldwell, N., Dunham, K., Crank, J., Albarran, S., & Woynaroski, T. (2023). Autism intervention meta-analysis of early childhood studies (Project AIM): Updated systematic review and secondary analysis. BMJ, 383, e076733.
- International Council on Development and Learning. (t.y.). Learn DIR®: Education. https://www.icdl.com/courses/education
- International Council on Development and Learning. (t.y.). DIRFloortime® training program FAQs. https://www.icdl.com/courses/education/faq-about-the-dirfloortime-training-program
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Bir müdahalenin belirli bir çocuk için uygunluğu, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek uzman tarafından belirlenir.
