Ergenlerde Kekemelik Terapisi
Ergenlik döneminin bilişsel, duygusal ve sosyal özelliklerine göre yapılandırılan kekemelik terapisi
Ergenlik, kekemelik terapisinde ebeveyn etkisinin azaldığı, akran etkisinin ve kendi kararlarını verme ihtiyacının arttığı bir dönemdir. Konuşmanın yeniden yapılandırılmasına dayanan yöntemlerin ergen ve yetişkinlerdeki etkisi iyi kanıtlarla desteklenir. Seminer, ergen kekemeliği üzerine çalışan Prof. Dr. Patricia Zebrowski tarafından verilmektedir ve Vimeo üzerinden video olarak izlenir. Katılımcılar çocukluk dönemi stratejilerinin ergenlere uyarlanmasını, değişim aşamaları modelini, anlatı terapisinin kekemeliğe uyarlanmasını, terapötik ilişkiyi ve motor öğrenme ilkelerini inceleyecektir.
Ergenlerde Kekemelik Terapisinin Özellikleri
Ergenler, terapiyi ve kekemeliklerini küçük çocuklardan farklı bir gelişim döneminin içinden algılar: akran onayı önem kazanır, farklılık zayıflık olarak algılanabilir ve terapiye katılım ergenin kendi motivasyonuna bağlı hale gelir. Camperdown Programının ergenlerle yapılan ilk uygulamasında sonucu etkileyen etkenler, azalan ebeveyn etkisi ile artan akran etkisi ve öz-yönelim etrafında toplanmıştır [2].
Tedavi arayan 102 ergenle yapılan çalışmada kaygı ve depresyon puanları normal sınırlar içindeydi; ancak kendi bildirdiği kekemelik şiddeti yüksek olan ergenlerde kaygı daha yüksekti. Daha yüksek kaygı, kekemelik şiddeti ve konuşmadan memnuniyetsizlik, kekemeliğin yaşama etkisinin daha olumsuz olmasını yordadı [3]. Bu bulgular terapide konuşma hedeflerinin yanında psikolojik gereksinimlerin de izlenmesini gerektirir.
Klinik Yaklaşım
Değişim aşamaları
Prochaska ve DiClemente'nin kuramsal modeli, kişinin değişime ne ölçüde hazır olduğunu ön düşünme, düşünme, hazırlık, eylem ve sürdürme aşamalarıyla tanımlar. Model kekemeliğe uyarlanmış ve kekeleyen yetişkinlerde değiştirilmiş bir değişim aşamaları ölçeğiyle incelenmiştir [4]. Seminerde, eyleme geçmeye henüz hazır olmayan ergenlerle çalışma ve aşamaya göre motivasyon stratejileri ele alınır.
Anlatı terapisi ve terapötik ilişki
Anlatı terapisi uyarlamasında ergenin kekemeliğe yüklediği anlamın ortaya çıkarılması ve kendi hikâyesini ifade etmesi için yazılı ve sözlü çalışmalar yapılandırılır. Klinisyen, sporcuya eşlik eden bir koç gibi eşitlikçi bir terapötik ittifak kurar; güç dengesi, ebeveyn-ergen çatışmalarının terapiye yansıması ve ergenin akranları arasında olumlu görünme ihtiyacı terapi planına katılır.
Motor öğrenme ve geribildirim
Çekilme (pull-out), iptal (cancellation) ve hazırlık seti (preparatory set) gibi konuşma modifikasyon tekniklerinin kalıcılığı için motor öğrenme ilkeleri kullanılır. Motor öğrenme araştırmaları, uygulama ve geribildirim koşullarının beceri kazanımını ve kalıcılığını farklı biçimlerde etkileyebildiğini göstermektedir [5]. Seminerde klinisyenin aralıklı geribildirim vermesi, daha az konuşup daha çok dinlemesi ve ergenin kendi performansını değerlendirmesi üzerinde durulur.
Bilimsel Dayanak
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Neumann vd., 2017, Dtsch Arztebl Int [1] | Alman kılavuzuna dayanan derleme | Ergen ve yetişkinlerde konuşmanın yeniden yapılandırılması yöntemleri için iyi kanıt (d = 0,75–1,63). 12 yaş ve üzerinde yeniden yapılandırma ile kekemelik modifikasyonunu birleştiren yaklaşımlar önerilir. |
| Hearne vd., 2008, Lang Speech Hear Serv Sch [2] | Faz I, Camperdown Programı, 3 ergen | Bir katılımcıda 12. ay izleminde kekelenen hece oranı yaklaşık %1'di; ikinci katılımcı oranını yaklaşık yarıya indirdi. |
| Iverach vd., 2017, J Fluency Disord [3] | Kesitsel, tedavi arayan 102 ergen, 11–17 yaş | Kaygı ve depresyon normal sınırlarda; yüksek kekemelik şiddeti daha yüksek kaygıyı yordadı. Erkeklerde dışa yönelim sorunları klinik aralıktaydı. |
| Floyd vd., 2007, J Fluency Disord [4] | Kekeleyen yetişkinlerde değiştirilmiş Değişim Aşamaları Anketi, faktör analizi | Doğrulayıcı ve açımlayıcı modeller veriye makul uyum gösterdi, açımlayıcı yapı daha iyi uydu; yazarlar kekemeliğin davranışsal, bilişsel ve duygusal yönlerini içeren bir ölçek önerdi. |
| Maas vd., 2008, Am J Speech Lang Pathol [5] | Motor öğrenme ilkeleri üzerine eleştirel derleme | Uygulama ve geribildirim ilkeleri hareketin farklı yönlerini farklı etkileyebilir; konuşmaya ilişkin mevcut kanıt umut vericidir. |
Temel Kazanımlar
- Ergenlik döneminin benmerkezci yapısını, akran onayının önemini ve farklılığın zayıflık olarak algılanmasını terapi planına katabileceksiniz.
- Ergenin değişime hazırlık düzeyini değişim aşamaları modeline göre belirleyebilecek ve aşamaya uygun motivasyon stratejileri geliştirebileceksiniz.
- Eyleme geçmeye henüz hazır olmayan ergenlerle terapötik çalışmayı sürdürebileceksiniz.
- Anlatı terapisi çalışmalarıyla ergenin kekemeliğe yüklediği anlamı keşfetmesine ve kendi hikâyesini ifade etmesine yardımcı olabileceksiniz.
- Koç rolünü benimseyerek eşitlikçi bir terapötik ittifak kurabilecek, ebeveyn-ergen çatışmalarının terapiye yansımasını yönetebileceksiniz.
- Çekilme, iptal ve hazırlık seti tekniklerini motor öğrenme ilkelerine göre planlayabileceksiniz.
- Aralıklı geribildirimle ergenin kendi performansını değerlendirmesini ve kazanımların kalıcılığını destekleyebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Seminer dört oturumdan oluşur.
- Ergenlik döneminin terapötik dinamikleri: ergenin dünyayı ve terapiyi algılayış biçimi; çocukluk dönemi stratejilerinin ergenlere uyarlanması
- Değişim aşamaları (Prochaska'nın modeli): ön düşünme aşamasındaki ergenlerle çalışma pratikleri
- Anlatı terapisinin kekemeliğe uyarlanması: ergenin kekemeliğe yüklediği anlamın çözümlenmesi; yazılı ve sözlü çalışmaların yapılandırılması
- Danışan-klinisyen dinamikleri: güç dengesi, ebeveyn-ergen çatışmalarının terapi odasına yansıması, akranlar arasında olumlu görünme ihtiyacının terapi stratejilerine etkisi
- Motor öğrenme ve geribildirimin düzenlenmesi: çekilme, iptal ve hazırlık seti tekniklerinde uzun dönem kalıcılık; “az konuş, çok dinle” stratejisinin klinik uygulaması
Kimlere Yönelik?
Seminer, ergenlerle ve akıcılık bozukluklarıyla çalışan uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Psikologlar ve psikolojik danışmanlar
- Ergenlerle ve akıcılık bozukluklarıyla çalışan klinik uzmanlar
- İlgili bölümlerin lisansüstü öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Prof. Dr. Patricia Zebrowski, Iowa Üniversitesi İletişim Bilimleri ve Bozuklukları Bölümü'nde Profesör Emerita'dır. Çalışmaları kekemeliğin gelişimi ve yönetimi, özellikle ergenlerde kekemelik üzerinedir; kekeleyen ergenlerin konuşma stratejilerini öğrenme süreçlerini, motivasyonu ve terapötik ittifakın sonuçlara etkisini incelemiştir. Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği (ASHA) Fellow'udur ve American Board of Fluency and Fluency Disorders tarafından akıcılık bozukluklarında uzman olarak sertifikalandırılmıştır [6]. Değişim aşamaları modelinin kekemeliğe uyarlanması üzerine çalışmaların yazarları arasındadır [4].
Sık Sorulan Sorular
Terapiye ailesi getirdiği için gelen, isteksiz bir ergenle nasıl çalışılır?
Değişim aşamaları modeli bu durumu ön düşünme aşaması olarak tanımlar ve terapinin hedeflerini ergenin hazırlık düzeyine göre ayarlamayı sağlar [4]. Seminerin ikinci başlığı bu aşamadaki ergenlerle çalışma pratiklerine ayrılmıştır.
Ergenlerle terapide kaygı değerlendirilmeli midir?
Tedavi arayan ergenlerde kaygı ortalama olarak normal sınırlarda bulunmuş, ancak kekemelik şiddeti arttıkça kaygının da arttığı ve kaygının kekemeliğin yaşama etkisini yordadığı görülmüştür [3]. Bu nedenle konuşma ölçümlerinin yanında psikolojik durumun da izlenmesi önerilir; gerektiğinde psikolog ya da psikolojik danışmanla birlikte çalışılır.
Ergenlerde hangi konuşma tekniklerinin kanıtı vardır?
Alman kılavuzuna dayanan derleme, ergen ve yetişkinlerde konuşmanın yeniden yapılandırılması yöntemleri için iyi kanıt bildirir ve 12 yaş ve üzerinde yeniden yapılandırma ile kekemelik modifikasyonunun birlikte kullanılmasını önerir [1]. Seminer, modifikasyon tekniklerinin kalıcılığını motor öğrenme ilkeleri açısından ele alır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Vimeo üzerinden video olarak izlenir.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Neumann, K., Euler, H. A., Bosshardt, H.-G., Cook, S., Sandrieser, P., & Sommer, M. (2017). The pathogenesis, assessment and treatment of speech fluency disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 114, 383–390.
- Hearne, A., Packman, A., Onslow, M., & O'Brian, S. (2008). Developing treatment for adolescents who stutter: A phase I trial of the Camperdown Program. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 39(4), 487–497.
- Iverach, L., Lowe, R., Jones, M., O'Brian, S., Menzies, R. G., Packman, A., & Onslow, M. (2017). A speech and psychological profile of treatment-seeking adolescents who stutter. Journal of Fluency Disorders, 51, 24–38.
- Floyd, J., Zebrowski, P. M., & Flamme, G. A. (2007). Stages of change and stuttering: A preliminary view. Journal of Fluency Disorders, 32(2), 95–120.
- Maas, E., Robin, D. A., Austermann Hula, S. N., Freedman, S. E., Wulf, G., Ballard, K. J., & Schmidt, R. A. (2008). Principles of motor learning in treatment of motor speech disorders. American Journal of Speech-Language Pathology, 17(3), 277–298.
- University of Iowa, Department of Communication Sciences and Disorders. (t.y.). Patricia Zebrowski, PhD. https://csd.uiowa.edu
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Terapi yaklaşımı, ergenin konuşma ve psikolojik değerlendirmesi ile kendi hedefleri göz önünde bulundurularak belirlenir.
