Lidcombe Erken Dönem Kekemelik Sertifika Programı
Okul öncesi dönemde kekemelik için ebeveyn uygulamalı, ölçüme dayalı erken müdahale
Lidcombe Programı, 6 yaşından küçük kekeleyen çocuklar için Avustralya Kekemelik Araştırma Merkezi'nde geliştirilmiş, ebeveynin çocuğun günlük ortamında uyguladığı ve dil ve konuşma terapistinin haftalık görüşmelerle yönettiği davranışsal bir erken müdahale programıdır. Okul öncesi kekemelik müdahaleleri arasında randomize kontrollü çalışmalarla en çok incelenen yaklaşımlardan biridir. Bu sertifika programı, programın güncel uygulama kılavuzu The Lidcombe Program Treatment Guide'ın (2025) yazarlarından Dr. Kylie Smith tarafından, Lidcombe Program Trainers Consortium (LPTC) çalıştay müfredatı izlenerek online ve canlı olarak verilecektir. Katılımcılar dört modül boyunca şiddet ölçümü, sözel geribildirimler, Aşama 1 klinik görüşmesi, Aşama 2 ve problem çözme üzerinde video vaka örnekleri ve canlandırmalarla çalışacaktır.
Lidcombe Programı Nedir?
Programın iki temel bileşeni vardır: kekemelik şiddetinin ölçülmesi ve sözel geribildirimler. Ebeveyn her gün çocuğun konuşmasını 0–10 arası Şiddet Puanlama (ŞP) ölçeğiyle puanlar: 0 kekemelik yok, 1 son derece hafif kekemelik, 10 son derece şiddetli kekemelik anlamına gelir. Klinisyen her görüşmede kendi puanını ebeveyninkiyle karşılaştırır; iki puanın en fazla bir ölçek değeri farkla uyuşması hedeflenir. Haftalık ŞP kayıtları tedavinin ilerleyişini izlemek ve sonraki adımlara karar vermek için kullanılır [1].
Sözel geribildirimler önce, çoğunlukla günde bir kez yapılan ve 10–15 dakika süren uygulama seanslarında verilir. Bu seanslar kitap ve oyunlarla, çocuğun büyük ölçüde akıcı konuştuğu yapılandırılmış etkinliklerdir. Ebeveyn uygulamayı doğru biçimde öğrendikçe geribildirimler yemek, banyo, alışveriş gibi doğal konuşmalara taşınır ve uygulama seanslarının yerini zamanla doğal konuşmalar alır [1, 12]. Kılavuza göre çocuktan olağan konuşma biçimini herhangi bir şekilde değiştirmesi istenmez. Programda konuşmanın yeniden yapılandırılması, konuşma alıştırmaları (drill), yaşam tarzı değişiklikleri ya da ebeveynin kendi dilini değiştirmesi yer almaz [1, 12].
Program her çocukta aynı biçimde uygulanmaz. Klinisyen ve ebeveyn her haftalık görüşmede birlikte problem çözer, uygulama çocuğa ve aileye göre ayarlanır. Program, ebeveynin klinisyen olmadan kendi başına uygulaması için tasarlanmamıştır [1].
Sözel geribildirim türleri
| Konuşma | Geribildirim | Örnek |
|---|---|---|
| Akıcı konuşma | Övgü | “Çok güzel, pürüzsüz bir konuşmaydı.” |
| Kendini değerlendirme talebi | “Sence bu pürüzsüz müydü?” | |
| Kabul etme | “Hiç takılmalı sözcük yok.” | |
| Kesin kekemelik | Kabul etme | “Bu sözcük takılmalıydı.” |
| Kendini düzeltme talebi | “Bunu tekrar söyleyebilir misin?” |
Önce akıcı konuşmaya yönelik geribildirimler öğretilir. Kekemeliğe yönelik geribildirimler yalnızca kesin kekemelik anlarında, nötr bir tonla ve konuşmayı kesmeden verilir. Beş geribildirim türünün hepsi her çocukta kullanılmak zorunda değildir [1, 12].
Klinik Süreç: Aşama 1 ve Aşama 2
Aşama 1
Aşama 1'de ebeveyn ve çocuk klinisyenle haftada bir, 45–60 dakikalık görüşmeler yapar. Görüşmeler klinikte ya da video tele-sağlık ile yürütülebilir [1]. Tipik bir görüşme yedi adımdan oluşur:
- Çocukla sohbet ve klinisyenin şiddet puanlaması
- Ebeveynin şiddet puanının klinisyeninkiyle karşılaştırılması
- Geçen haftanın ŞP kayıtları üzerinden ilerlemenin değerlendirilmesi
- Ebeveynin bir uygulama seansını göstermesi
- Gösterimin birlikte değerlendirilmesi ve klinisyen geribildirimi
- Gelecek hafta için değişikliklerin planlanması
- Planın özetlenmesi
LPTC'nin 894 çocuğu kapsayan çalışmalardan derlediği verilere göre Aşama 1 ortalama 17 klinik görüşme sürer; çalışmalar arasında ortalamalar 11 ile 30 görüşme arasında değişir. Tedavi öncesi kekemelik şiddeti ve kekemeliğin başlangıcından bu yana geçen süre tedavi süresini yordar; yaş ve cinsiyet yordamaz [12].
Aşama 2
Aşama 2'ye geçmek için art arda üç haftalık görüşmede iki ölçütün birlikte karşılanması gerekir: önceki haftanın ebeveyn ŞP'leri 0–1 aralığında olmalı ve yedi puandan en az dördü 0 olmalı; klinisyenin görüşmedeki ŞP'si de 0–1 olmalıdır. Aşama 2'nin amacı kazanımları uzun süre korumaktır. Görüşmeler yaklaşık 30 dakika sürer ve aralıkları giderek açılır: 2 hafta arayla iki, 4 hafta arayla iki, 8 hafta arayla iki ve 16 hafta arayla bir ya da iki görüşme yapılır. Ölçütler korunursa bir sonraki adıma geçilir; korunmazsa aynı adım tekrarlanır, bir önceki adıma ya da gerekirse Aşama 1'e dönülür. Aşama 2 genellikle 12 ay ya da daha uzun sürer [1, 12].
Bilimsel Dayanak
Lidcombe Programı randomize kontrollü çalışmalar, uzun dönem izlem çalışmaları ve sistematik derlemelerle incelenmiştir. Kılavuz, programın kanıt temelinin bir Cochrane derlemesi dahil 11 bağımsız derlemeyle doğrulandığını belirtir [1]. Başlıca çalışmalar:
| Çalışma | Tasarım | Bulgu |
|---|---|---|
| Jones vd., 2005, BMJ [2] | RKÇ, 54 çocuk, 3–6 yaş | 9. ayda kekelenen hece oranı Lidcombe grubunda %1,5, kontrol grubunda %3,9. |
| Lattermann vd., 2008, J Fluency Disord [3] | RKÇ, 46 çocuk, Almanca | 16 haftada kekelenen hece oranı Lidcombe grubunda 6,9 puan, bekleme listesinde 2,5 puan azaldı. |
| O'Brian vd., 2013, Int J Speech Lang Pathol [4] | 31 klinisyen, 57 çocuk, toplum klinikleri | 9. ayda ortalama %1,7 kekelenen hece. Sonucun en güçlü yordayıcısı klinisyenin LPTC eğitimi almış olmasıydı: bu klinisyenlerin danışanlarında kekelenen hece oranı %54 daha düşüktü. |
| Arnott vd., 2014, JSLHR [5] | RKÇ, 54 çocuk, grup ve bireysel uygulama | Grup uygulaması bireysel uygulamayla benzer sonuç verdi ve klinisyen saatini yaklaşık yarıya indirdi. |
| de Sonneville-Koedoot vd., 2015, PLOS ONE [6] | RKÇ, 199 çocuk, Lidcombe ve RESTART-DCM | 18. ayda kekelemeyen çocuk oranı Lidcombe grubunda %76,5, RESTART-DCM grubunda %71,4. Lidcombe ilk üç ayda kekemeliği daha hızlı azalttı. |
| Bridgman vd., 2016, JSLHR [7] | RKÇ, 49 çocuk, web kamerası ve klinik | Web kamerasıyla verilen tedavi, klinikte verilen tedaviyle benzer sonuç verdi. |
| Jones vd., 2008, Int J Lang Commun Disord [8] | 2005 çalışmasının ortalama 5 yıllık izlemi, 20 çocuk | Tedaviyi tamamlayan 19 çocukta kekemelik sıfır ya da sıfıra yakındı. |
| Sjøstrand vd., 2021, Cochrane [9] | Sistematik derleme, 4 çalışma, 151 çocuk | Bekleme listesine göre kekelenen hece oranında ortalama 2,16 puanlık azalma. |
| Subasi vd., 2022, Folia Phoniatr Logop [10] | Sistematik derleme, anadili İngilizce olmayan ülkelerde 8 çalışma | Program küçük uyarlamalarla etkili bulundu. |
| Johnson vd., 2024, J Fluency Disord [11] | Faz II, 37 çocuk, 6–12 yaş, tele-sağlık | 12. ayda çocukların %32,4'ü Aşama 2 ölçütlerine ulaştı; psikososyal ölçümlerde iyileşme görüldü. |
Neden profesyonel eğitim?
Kılavuz, kendisinin ya da programla ilgili başka hiçbir yazılı materyalin profesyonel Lidcombe eğitiminin yerini tutamayacağını belirtir [1]. Toplum kliniklerinde yapılan çalışmada da LPTC eğitimi almış klinisyenlerin danışanları 9. ayda %54 daha düşük kekemelik oranına ulaşmıştır [4].
Temel Kazanımlar
- Lidcombe Programının bileşenlerini ve kanıt temelini açıklayabilecek, programı ve beklenen süreci ailelere anlaşılır biçimde aktarabileceksiniz.
- Ebeveynlere 0–10 Şiddet Puanlama ölçeğini öğretebilecek ve ebeveyn ile klinisyen puanları arasındaki tutarlılığı sağlayabileceksiniz.
- Akıcı konuşma ve kesin kekemelik için beş sözel geribildirim türünü modelleyebilecek, ebeveynin uygulamasını gözlemleyerek geribildirim verebileceksiniz.
- Uygulama seanslarını etkinlik seçimi ve çocuğun cümle uzunluğunu ayarlayarak planlayabilecek, geribildirimleri uygun zamanda doğal konuşmaya taşıyabileceksiniz.
- Yedi adımlı Aşama 1 klinik görüşmesini yürütebilecek ve haftalık ŞP verilerine göre sonraki haftanın planını yapabileceksiniz.
- Aşama 2'ye geçiş ölçütlerini uygulayabilecek, performansa bağlı görüşme takvimini ve nüks durumunda verilecek kararları yönetebileceksiniz.
- İlerlemenin yavaşladığı, çocuğun geribildirime duyarlı olduğu ya da kekemeliğin belirli durumlarda ortaya çıktığı vakalarda problem çözebileceksiniz.
Eğitim İçeriği
Program, LPTC'nin dört modüllük çalıştay müfredatını izler. Her modülde video vaka örnekleri, grup tartışmaları ve canlandırmalar yer alır.
Modül 1 – Genel Bakış, Bilimsel Dayanak ve Ölçme
- Müdahaleyi kimin, nasıl uyguladığı; klinisyen ve ebeveyn işbirliği
- Programın bileşenleri ve programda yer almayan yöntemler
- Klinik araştırmalar: standart, tele-sağlık ve grup uygulamaları, uzun dönem izlem
- Tedavi süresi ve yordayıcıları; tedavinin ilk dört haftasındaki değişim
- 0–10 Şiddet Puanlama ölçeği, kekemelik türleri, esnek puanlama prosedürleri
- Ebeveyne ölçümün öğretilmesi ve klinisyen-ebeveyn puan uyumu
Modül 2 – Sözel Geribildirimler
- Geribildirimin temelleri: çocuğun olumlu deneyimi, zamanlama, sıklık
- Akıcı konuşma için övgü, kendini değerlendirme talebi ve kabul etme
- Kesin kekemelik için kabul etme ve kendini düzeltme talebi; düzeltme başarısız olduğunda yapılacaklar
- İsteğe bağlı geribildirimler: çocuğun kendiliğinden yaptığı değerlendirmenin övülmesi
- Uygulama seansları: süre, sıklık, etkinlikler; sözcük taklidi, cümle tamamlama, kapalı uçlu ve iki seçenekli sorularla cümle uzunluğunun ayarlanması
- Zorlayıcı durumlar ve doğal konuşmaya geçiş
Modül 3 – Tipik Aşama 1 Klinik Görüşmesi
- Görüşmenin yedi adımı, video örneklerle
- Ebeveynin şiddet puanının kontrolü ve kekemelik anlarının doğrulanması
- Geçen haftanın uygulama seansları ve doğal konuşmalar üzerinden değerlendirilmesi
- Ebeveyn gösterimi, klinisyen geribildirimi ve problem çözme
- Gelecek haftanın planlanması ve görüşmenin sonlandırılması
Modül 4 – Aşama 2, Problem Çözme ve Ebeveyn Deneyimleri
- Aşama 1'in sonlandırılması ve Aşama 2'ye geçiş ölçütleri
- Performansa bağlı Aşama 2 planı ve geribildirimlerin sistematik olarak geri çekilmesi
- Yaygın Aşama 2 sorunları ve nüksün fark edilmesi
- Beş problem çözme senaryosu: doğal konuşmaya geçiş, geribildirime duyarlı çocuk, duruma özgü kekemelik, kekeleyen ikizler, kekeleyen ebeveyn
- Ebeveyn deneyimleri üzerine araştırmalar
- Lidcombe Programının Türk ailelerle kullanımı
- Programın ailelere anlatılması: canlandırma
Kimlere Yönelik?
Program, okul öncesi dönemde kekemelik değerlendirmesi ve terapisi yapan ya da yapmak isteyen uzmanlara yöneliktir.
- Dil ve konuşma terapistleri
- Dil ve konuşma terapisi 4. sınıf öğrencileri
Eğitmen Hakkında
Dr. Kylie Smith, SLP, Melbourne'da (Avustralya) çalışan bir dil ve konuşma terapistidir. 25 yılı aşkın meslek deneyiminin son 17 yılında yalnızca kekemelik alanında çalışmaktadır; çocuk ve yetişkinlerle değerlendirme ve terapinin yanı sıra klinisyenlere mentorluk yapmaktadır. Lidcombe Program Trainers Consortium tarafından yayımlanan güncel The Lidcombe Program Treatment Guide'ın (sürüm 1.7c, 2025) yazarları arasında yer almaktadır [1].
Sertifika ve Katılım Koşulları
- Programı tamamlayan katılımcılar Lidcombe Programı Uygulayıcı Sertifikası almaya hak kazanır.
- Çalıştay materyallerinin telif hakkı LPTC'ye aittir; oturumların kaydı alınmaz ve katılım canlı olarak yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Program 6 yaşından büyük çocuklarda kullanılabilir mi?
Kılavuz, programın bazı 6 yaşından büyük çocuklar için de uygun olduğunu belirtir [1]. 6–12 yaş arası 37 çocukla yapılan tele-sağlık çalışmasında çocukların %32,4'ü 12. ayda Aşama 2 ölçütlerine ulaşmıştır [11].
Türkçe konuşan ailelerle uygulanabilir mi?
Anadili İngilizce olmayan ülkelerdeki çalışmalar programın küçük uyarlamalarla etkili olduğunu göstermektedir [10]. Eğitimin dördüncü modülünde Lidcombe Programının Türk ailelerle kullanımı ayrıca ele alınır.
Tedavi online yürütülebilir mi?
Evet. Kılavuz Aşama 1 görüşmelerinin klinikte ya da video tele-sağlık ile yapılabileceğini belirtir [1]; web kamerasıyla yapılan randomize çalışmada sonuçlar klinikteki tedaviden farklılaşmamıştır [7].
Programı kayıt olmadan önce tanımak mümkün mü?
DİLGEM'de Prof. Dr. Mark Onslow'un ücretsiz Lidcombe Erken Dönem Kekemelik Programına Giriş video semineri bulunmaktadır.
Eğitim materyalleri Türkçe mi?
Çalıştay sunumlarının Türkçe çevirileri kullanılır; eğitim İngilizce yürütülür ve simultane Türkçe çeviri sağlanır.
Önemli Notlar ve Uyarılar
- Eğitim Zoom üzerinden canlı olarak yapılacaktır.
- Eğitim İngilizce verilecek, İngilizce–Türkçe simultane çeviri sağlanacaktır.
- Lidcombe Programı ve çalıştay materyalleri Lidcombe Program Trainers Consortium'a aittir.
- Program, ebeveynlerin bir klinisyen olmadan kendi başlarına uygulaması için tasarlanmamıştır.
- Eğitim DİLGEM tarafından iptal edilmedikçe ya da tarihleri ertelenmedikçe ücret iadesi yapılmaz.
Kaynaklar
- Lidcombe Program Trainers Consortium (Onslow, M., Webber, M., Harrison, E., Arnott, S., Bridgman, K., Carey, B., Sheedy, S., O'Brian, S., MacMillan, V., Lloyd, W., Santayana, G., Hodes, G., Smith, K., & Hearne, A.). (2025). The Lidcombe Program Treatment Guide (sürüm 1.7c).
- Jones, M., Onslow, M., Packman, A., Williams, S., Ormond, T., Schwarz, I., & Gebski, V. (2005). Randomised controlled trial of the Lidcombe programme of early stuttering intervention. BMJ, 331(7518), 659.
- Lattermann, C., Euler, H. A., & Neumann, K. (2008). A randomized control trial to investigate the impact of the Lidcombe Program on early stuttering in German-speaking preschoolers. Journal of Fluency Disorders, 33(1), 52–65.
- O'Brian, S., Iverach, L., Jones, M., Onslow, M., Packman, A., & Menzies, R. (2013). Effectiveness of the Lidcombe Program for early stuttering in Australian community clinics. International Journal of Speech-Language Pathology, 15(6), 593–603.
- Arnott, S., Onslow, M., O'Brian, S., Packman, A., Jones, M., & Block, S. (2014). Group Lidcombe Program treatment for early stuttering: A randomized controlled trial. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 57(5), 1606–1618.
- de Sonneville-Koedoot, C., Stolk, E., Rietveld, T., & Franken, M.-C. (2015). Direct versus indirect treatment for preschool children who stutter: The RESTART randomized trial. PLOS ONE, 10(7), e0133758.
- Bridgman, K., Onslow, M., O'Brian, S., Jones, M., & Block, S. (2016). Lidcombe Program webcam treatment for early stuttering: A randomized controlled trial. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 59(5), 932–939.
- Jones, M., Onslow, M., Packman, A., O'Brian, S., Hearne, A., Williams, S., Ormond, T., & Schwarz, I. (2008). Extended follow-up of a randomized controlled trial of the Lidcombe Program of Early Stuttering Intervention. International Journal of Language & Communication Disorders, 43(6), 649–661.
- Sjøstrand, Å., Kefalianos, E., Hofslundsengen, H., Guttormsen, L. S., Kirmess, M., Lervåg, A., Hulme, C., & Bottegaard Næss, K.-A. (2021). Non-pharmacological interventions for stuttering in children six years and younger. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(9), CD013489.
- Subasi, M., Van Borsel, J., & Van Eerdenbrugh, S. (2022). The Lidcombe Program for early stuttering in non-English-speaking countries: A systematic review. Folia Phoniatrica et Logopaedica, 74(2), 89–102.
- Johnson, G., Onslow, M., Carey, B., Jones, M., & Kefalianos, E. (2024). Lidcombe Program telehealth treatment for children 6–12 years of age: A Phase II trial. Journal of Fluency Disorders, 80, 106057.
- Lidcombe Program Trainers Consortium. (2023). Lidcombe Program Workshop, Modül 1–4 (Türkçe çeviri).
Araştırma bulguları klinik kararın yerine geçmez. Programın belirli bir çocuk için uygunluğu, çocuğun ve ailenin özellikleri değerlendirilerek dil ve konuşma terapisti tarafından belirlenir.
